Discussie migratie 15 januari

6 feb

Vragen

Migratie lijkt sinds de opkomst van het Vlaams Belang een recente aangelegenheid, maar zoals R. het reeds terecht aanhaalde: migratie en conflicten daaromtrent zijn van alle tijden. De discussie spitste zich op 15 januari zich dan ook toe op drie centrale vragen. Zijn alle vormen van migratie hetzelfde of moeten we onderscheiden maken, wat maakt iemand een migrant? Hoe moeten wij, als geëngageerde mensen, tegenover migratie verhouden zoals die zich vandaag aandient? En wat te denken van het gegeven van de multiculturele samenleving? Het eerste deel van de discussie ging dus vooral over migratie en het tweede deel meer over identiteit en het recht op verschil. Ik zal zo ook de voornaamste aangehaalde punten trachten te schetsen.

Evolutie migratie

Vaak wordt er het idee gegeven dat migratie of de multiculturele maatschappij iets nieuws is. In Vlaanderen is het verhaaltje van de gastarbeiders in de jaren 1960 bekend. Migratie wordt bijna gezien als de schuld van een falend grenzen beleid. Dat mensen migreren en dus niet louter sedentair zijn, is iets van alle tijden. Er werd aangehaald dat het natuurlijk is en iets van alle tijden. Het zijn nationale grenzen die het trachten te belemmeren die het artificieel maken. Sterker nog, 200 jaar geleden zou migratie (relatief gezien) zelfs frequenter zijn geweest dan vandaag. Migratie moet dus steeds vanuit een historische, sociale context begrepen worden. Migratie is niet nieuw, maar het discours rond migratie verschuift wel. Er werd het voorbeeld gegeven van Antwerpen dat in het begin van de 19e eeuw maar enkele tienduizenden zielen telde, maar in de loop van de eeuw een enorm instroom kende van overal en zo aangroeide tot een stand van honderdduizenden inwoners. Een ander voorbeeld is de emigratie van twee miljoen mensen die vanuit Antwerpen naar de VS emmigreerden, maar soms ook gedesillusioneerd terugkwamen. Hier opent binnenkort het Red Star Line Museum over.

Er zijn verschillende soorten migratie, gaande van mensenhandel, tot economische migratie, tot politieke vluchtelingen, maar steeds meer ook ecologische vluchtelingen. Niet alle migratie wordt altijd als even ongewenst gezien. Steeds meer landen voeren een migratiepolitiek met als doel om zo veel mogelijk kapitaalkrachtige individuen te lokken of individuen die bepaalde vaardigheden zitten om bij te dragen aan de nationale economie. Denk maar aan de braindrain van geschoolde werknemers van armere naar rijkere landen.  De Gerard Dépardieus van deze wereld kunnen met een vingerknip Russisch staatsburger worden, dat is niet voor iedereen weggelegd.

De meeste migratie is echter niet zomaar een natuurverschijnsel of omdat men het weer in België zo lekker vindt. Meestal migreren omdat het oorlog is, om ecologische redenen, omdat er geen werk is. Mensen migreren omdat ze op zoek gaan naar een betere plek en omdat hun vorige plek quasi onleefbaar was geworden.  Er is ook heel veel gedwongen migratie geweest: de slavenhandel van Afrika naar de VS is daar het beste voorbeeld van.

Eén onduidelijkheid was of de culturele verschillen nu groter zijn vandaag de dag. Toen waren het toch vooral mensen van het platteland die naar de stad migreerden, nu lijkt migratie toch echt van alle kanten van de wereld te komen. Als we echter naar discours uit de 19e eeuw kijken over migratie van Vlaamse (!) gastarbeiders in Wallonië dat we terugvinden in het boek Vlaamse migranten in Wallonië dan kan met het woordje flamand gewoon vervangen door moslim/illegale/… en het zou vandaag de dag kunnen terugkomen. Net als migratie, is racisme een wederkerende reactie van alle tijden, die weliswaar andere vormen aanneemt.

De groep die het laatste is aangekomen wordt meestal het hardst als zondebok aangeduid, niet het minst door de vorige groep migranten. Zo zien we bijvoorbeeld spanningen tussen Marrokaanse middenstanders en zogenaamde ‘illegalen’ van allerlei komaf in Antwerpen Noord.

Een andere onduidelijkheid was over de perspectieven van migratie vroeger en nu. Eén iemand haalde aan dat vroeger mensen nog ergens heen konden migreren dat onontgonnen was en perspectief bood. De economie groeide, dus migranten waren nodig. Nu, in de neergang van het systeem, zou migratie weinig perspectieven bieden, aangezien er enkel armoede te wachten staat.

Hier werd dan weer tegen in geworpen, dat niet alle landen in economische neergang zitten. Zo emigreren er nu steeds meer mensen van bijvoorbeeld Portugal naar Brazilië, de voormalige kolonie. Migranten hebben het steeds moeilijk gehad. Het klopt niet dat het vroeger een succesverhaal zou zijn geweest en nu een eenduidig negatief verhaal.

Hoe moeten we ons vandaag verhouden tegen migratie? Zolang mensen uit miserie moeten migreren, zonder dat ze dan in het land van aankomst een automatisch betere toekomst wacht, kan een open grenzen beleid moeilijk als bevrijding op zich worden gezien, werd aangehaald. Iemand anders haalde aan dat we ons niet mogen laten opdelen in nationale grenzen, in migrant/ niet migrant, illegaal/legaal, maar samen moeten strijden voor collectieve rechten en voorzieningen. We moeten strijden tegen de oorzaken van de migratie, maar tegelijkertijd vechten voor de vrijheid van mensen om te gaan en staan waar ze willen en het recht om te vluchten op onderdrukking.

De multiculturele maatschappij

Daarna ging de discussie meer over identiteit en de strubbelingen binnen de multiculturele maatschappij. Daarnaast werd er duidelijk gemaakt dat het samenleven met migratie en verschillende achtergronden niet automatisch tot een meer pluralistische, kosmopolitische houding leidt.

Integendeel, het veroorzaakt aak conservatieve, reactionaire reacties waarbij mensen zich terug op hun eigen cultuur plooien. Wenen was bijvoorbeeld in de 20e eeuw zowel een smeltkroes van culturen als de bakermat van het fascisme.

Er werd niet echt heel diep ingegaan op het assimilatiedebat. Hoewel velen in de discussie benadrukten dat het belangrijk is dat iedereen gewoon zichzelf kon zijn, zonder veel bemoeienissen van andere groepen, vond ik de interventie van één iemand wel waardevol die stelde dat we naar een nieuwe cultuur moeten gaan, een cultuur van solidariteit van samen dingen kennen. Hij haalde aan dat bij de indignado’s in Spanje er duizenden bibliotheken, discussiegroepen, werkgroepen, theatergezelschappen, etc ontstonden waarbij mensen van elkaar leren. De pogingen om culturen dichter bij elkaar te brengen door middel van films, of bezoekjes, is immers vaak artificieel en blijft beperkt tot het tijdelijk delen van culinaire geneugten.  Cultuur is immers niet iets statisch, maar iets dat steeds in beweging is, het multiculturalisme dat respect vraagt voor verschillende opvattingen kan daarom ook conservatief zijn, doordat het culturele gewoontes wil bewaren.

Cultuur wordt ook gebruikt om problemen te verklaren. Sociale problemen worden zo steeds meer geculturaliseerd. Het machogedrag van jonge werkloze Brusselse mannen wordt zo herleid tot een probleem van de Islam, of de Marokkaanse cultuur. Ook hier wordt weer een statisch cultuurbegrip gehanteerd.

Ook werd er discussie gevoerd over de vraag of culturele instellingen zoals het Red Star Line Museum kunnen bijdragen tot een beter begrip voor de Ander, en een meer open, empatische verhouding tussen migranten en niet-migranten. Zo kwamen we naadloos tot het onderwerp van de volgende discussie:

De rol van kunst en cultuur in de hedendaagse maatschappij.

2 Responses to “Discussie migratie 15 januari”

  1. Yann februari 7, 2013 at 11:45 pm #

    Goed verslag!

    Nog een paar argumenten uit de discussie en bijkomende opmerkingen.

    1. Over de groep die het laatst aankomt (om bepaalde redenen) en het hardst wordt gediscrimineerd.
    In de film Gangs of New York wordt de Ierse migratie naar de VS (en de bijbehorende xenofobie) goed geïllustreerd:

    filmpje 1: http://www.youtube.com/watch?v=3s2d3kkP1rg
    filmpje 2: http://www.youtube.com/watch?v=kr26fqlx4vE
    filmpje 3: http://www.youtube.com/watch?v=ns-qtoxnAS8

    Er staat ook wat op Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_American

    Het toont ook dat het geen rooskleurige situatie was, maar velen onder hen konden wel degelijk een nieuw leven opbouwen. Perspectieven openden zich voor de landloze Ieren, Duitsers… in de VS. Voor de Indianen betekende het echter hun einde. Is dat goed of slecht? Geen van beide, maar die ontwikkeling bestond.

    2. Over culturen dichter bij elkaar brengen en nieuwe culturen scheppen.
    Ik ben van mening dat het erg belangrijk is dat we het cultureel erfgoed van de mensheid van vroeger (en nu) zo goed mogelijk kennen en op een bepaalde manier in ons moeten ‘opnemen’ of assimileren, om in staat te zijn daarmee creatief om te gaan en in een steeds veranderende nieuwe soort cultuur te gieten. Het gaat er dus niet om alles overboord te gooien en iets nieuws uit niets te stampen. Alleen denk ik niet dat de ‘cultuur’ (in een bepaalde zin) fundamenteel zal veranderen, zonder dat materiële levensvoorwaarden (lees: de maatschappelijke voorwaarden of de maatschappij) fundamenteel verandert.

    Als we dit toepassen op de kookcultuur, denk ik dat ‘lekker gezamenlijk tafelen’ en van de kookkunsten uit ‘verschillende culturen’ proeven dubbelzinnig is. Aan de ene kant schuilt er dat conservatieve element in (dit is ‘jouw’ soort eten en dit is het ‘mijne’ en dat hoort zo), maar aan de andere kant verbreedt het ons beeld (in dit geval: van wat een maaltijd allemaal kan zijn) en kan het de fantasie prikkelen (zoals een deelnemer het mooi zei).

    Noot: ik vermoed dat ik hier ‘cultuur’ zie in een bepaalde anthropologische zin. Ik ben echter geen expert.

    Hiermee loop ik vooruit op de discussie over cultuur van volgende week.

  2. Yann februari 9, 2013 at 9:20 pm #

    Op Wikiepdia staat over de ‘German Americans’ nog veel explicieter dan bij de ‘Irish Americans’ waarom ze kwamen en wat hun economische en politieke invloed was:
    http://en.wikipedia.org/wiki/German_American#Early_history

    Het verhaal van de Italiaanse migratiegolf naar de VS, die eerder na de Ierse migratiegolf plaatsvond, bevestigt dan weer dat het eerder de laatste migranten zijn die gediscrimineerd worden.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Italian-American

Leave a Reply