Tijd voor een Verlichte Islam?

29 okt

In verkiezingslogica en toogpraat, twee dingen die verrassend veel gemeen hebben, wordt vaak gewag gemaakt van een entiteit die gemakshalve “de islam” wordt genoemd. Gewoonlijk wordt de islam, of de cultuur van de islam, daarbij in scherpe tegenstelling geplaatst tot de Europese of de westerse cultuur. Een sluimerende suggestie is daarbij dat die laatste overspoeld wordt, of zelfs vernietigd wordt, door die eerste. Dat deze retoriek geen marginaal gegeven is bewijst onder andere de hoge vlucht die de politieke carrière van Geert Wilders heeft genomen in Nederland. Ook bij ons steekt het islamdebat al eens de kop op, bijvoorbeeld in de vorm van de hoofddoekenkwestie. En dan is er nog het eeuwige geurtje van terrorisme dat de islam overal achtervolgt. Ingrediënten te over om te leiden tot zeer ongenuanceerde debatten, die in de regel voor weinig meer dan verharding van de standpunten en groeiend onbegrip zorgen.

Met discussiegroep Spartacus willen we deze netelige en complexe kwestie eens tot op het bot uitspitten. Is de islam nu ten gronde een ideologie of een religie? Is er überhaupt een islamitische identiteit, of is die minstens zo meerzinnig als de zogenaamde westerse identiteit? Is geweld een inherent deel van de islamitische praxis en waarom bestaat die perceptie? Kan de islam bestaan naast andere levensbeschouwingen of heeft ze de nood die steeds op te slokken of om te vormen? Bestaat er zoiets als een verlichte of Europese islam? Is het nodig dat die bestaat?

In de marge zal allicht ook steeds een bredere discussie rond godsdiensten spelen: wat is het statuut van godsdiensten en wat zou dat statuut mogen zijn? Hoe ver mag zoiets als godsdienstvrijheid gaan? Hoeveel regels mag je een godsdienst opleggen?

Jullie zijn van harte uitgenodigd om je gedachten mee over deze kwestie te laten gaan op dinsdag 9 november om 19u30.

2 Responses to “Tijd voor een Verlichte Islam?”

  1. Sara november 3, 2010 at 1:53 pm #

    Over de link tussen religie (en het christendom in het bijzonder) en geweld heeft de antropoloog René Girard een hele interessante theorie.

    Hier wordt die kort en simpel geschetst:
    http://www.bezinningscentrum.nl/links/special_links3/religie.shtml

    (Het christendom heeft dus het zondeboksysteem ontmaskerd, daardoor paradoxaal genoeg voor de secularisering van de (post)moderne samenleving gezorgd)

    Hieronder nog een aanvullende quote over fundamentalisme en de islam in het bijzonder. Sorry als er typfouten in geslopen zijn, ik heb het snel even overgetypt.

    (uit: Waarheid of zwak geloof? Dialoog over christendom en relativisme – René Girard & Gianni Vattimo)

    “Ook wat de geschiedenis van de Kerk en haar rol in de postmoderne (of post-seculiere, zoals Habermas zou zeggen) tijd betreft: het zou kunnen zijn dat zij zich inderdaad in de voor Vattimo gewenste ‘verzwakkende’ richting beweeg, maar Girard denkt beslist niet aan een soort snelle ‘euthanasie’ van het kerkelijke apparaat op het ogenblik dat dit inziet dat de werkelijke bestemming van het christendom zijn ‘uitsterven’ is. Ook vanuit historisch gezichtspunt meent Girard dat een ‘zwakkere’ en minder hiërarchisch gestructureerde Kerk helemaal niet garandeert dat de samenleving minder in geweld zal vervallen; integendeel. De protestantse afsplitsingen met een ‘lichter’ en ‘geseculariseerder’ kerkelijk apparaat en een in hermeneutische zin ‘rijpere’ verhouding tot de bijbelse tekst, hebben vaak een hardere en minder liefdevolle theologie voortgebracht, en meer radicale visies op wat de geest van het christendom moet zijn. Deze afscheidingen vinden dikwijls plaats in naam van een zuiverder en nog niet afgezwakte waarheid. Het opvallendste voorbeeld van een cultuur die afdrijft naar een individualistische en geprivatiseerde vorm van religiositeit – de Verenigde Staten, waar overtalrijke kerken en sekten bestaan – heeft niet geleid tot een minder gewelddadige en vreedzamere samenleving dan die in Europa, die ‘gehinderd’ wordt door het katholicisme. (p. 18)
    (…)
    Hoewel Vattimo vast gelooft in het geleidelijke en ontvoogdende wegsmelten van alle ontologieën als de positieve en onomkeerbare bestemming van de westerse cultuur, lijkt de moderne mens (dat wil zeggen de geglobaliseerde mens die met steeds meer vormen van interdependentie en andersheid te maken krijgt) overigens weinig geneigd om zich tevreden te stellen met de leegt die ontstaan is door het verdwijnen van het geloof en de ideologieën, en door het vervluchtigen van de onto-theologie van de traditionele filosofie. Het probleem is dat het ontbreken van fundering en van een fundament er tegenwoordig toe leidt dat deze verwisseld worden met hun karikatuur, het fundamentalisme, dat alle typische onderdrukkende eigenschappen vertoont die het sacrale kunnen kenmerken. Zoals Guiseppe Fornari onlangs heeft benadrukt, zien paradoxaal genoeg juist de islamitische integristen het duidelijkst het verband tussen desacralisatie en het christendom. Zij bestrijden het Westen omdat het christelijk is, maar vooral omdat het geseculariseerd, laïcistisch, pluralistisch en relativistisch is. Het islamitisch integralisme vreest het christendom niet wegens het Evangelie of het gezag van de paus, maar omdat het geseculariseerd en gelaïciseerd is, omdat het de traditionele religieuze orde afbreekt. Anderzijds toont het fundamentalisme, wanneer het tot strijd overgaat, hoezeer het zelf het resultaat is van een kwellende historische worsteling met de secularisatie en de moderniteit. Wanneer het fundamentalisme, in plaats van zich zelfgenoegzaam in de eigen kring op te sluiten, openlijk strijd aangaat, dan is het omdat het reeds verschillende basale ideeën en belangen deelt met zijn tegenstander. De verborgen gewelddadigheid van het religieuze die de moslim-extremisten continueren, is in feite al een teken van de beginnende aantasting van het religieuze zelf, van de omstandigheid dat de cultuur waartoe zij behoren – zoals trouwens de gehele mondiale cultuur – reeds geïnfiltreerd is door het seculiere laïcisme, door de technische rationaliteit, het economische utilitarisme, en de para-ideologische propaganda door de massamedia, hetgeen erop uitloopt dat zij zich in zuiver rivaliserende termen tegen het Westen keren.” (p. 19-20)

  2. Inigo Montoya november 17, 2010 at 3:27 pm #

    “(Het christendom heeft dus het zondeboksysteem ontmaskerd, daardoor paradoxaal genoeg voor de secularisering van de (post)moderne samenleving gezorgd)”

    Ik denk dat je hier de standpunten van Vattimo en Girard met elkaar aan het versmelten bent. Ze verdedigen een totaal verschillende versie van het Christendom, maar beide gaan ze uit van een bepaalde superieuriteit van het Christendom over de Islam.

    Overigens Sara, dit stukje tekst over Girard en Vattimo werd voorgelezen maar heeft niet echt commentaar uitgelokt.

Leave a Reply