Inleiding – Griekenland en de crisis

27 apr

discussie van dinsdag 27 april 2010, Antwerpen

De Griekse crisis is de crisis van het kapitalisme

Griekenland is de laatste maanden de spil geworden van het debat. Griekenland, lid van de Eurozone, is failliet en kan zijn schulden niet terugbetalen.

De Griekse overheid heeft een tekort van meer dan 12,5 % van haar BBP (in 2009, 13,9%). Na Ierland is dat het hoogste begrotingstekort in de Eurozone. Jarenlang heeft de Griekse regering haar begrotingen vervalst om in de Eurozone te mogen blijven. De Maastrichtnormen, die door alle lidstaten onderschreven zijn, schrijven immers voor dat begrotingstekorten onder de 3 % moeten blijven.

Pers en politici struikelen over elkaars voeten om het onverantwoordelijke gedrag van Griekenland te veroordelen. Net zoals bij de crisis van de Aziatische Tijgers in de jaren 1990 en in Japan in de jaren 1980 is er sprake van crony capitalism, waar corruptie, vriendjespolitiek en vervalste balansen samengaan. Andere commentatoren wijzen er op dat de Griekse ziekte niet zo Grieks is en dat er solidariteit moet zijn om Griekenland overeind te houden in het belang van de EU of dat de schuld ligt bij het ‘casinokapitalisme’ en de immorele speculanten.

Slechts zelden wordt er afgevraagd waarom Griekenland haar balansen vervalste en geld bleef lenen om in de economie in te schrijven.

Publieke uitgaven moesten hoog gehouden worden om de stagnerende Griekse economie recht te houden en de klassenstrijd af te vlakken. Die publieke uitgaven konden niet gefinancierd worden door belastingsopbrengsten, waardoor ze moesten gaan lenen of zaken uit de begroting houden. Banken als Goldman Sachs kochten delen van de Griekse schuld over.

De verscherping van de economische crisis sinds 2007, deed investeringen in de Griekse economie verder dalen en de uitgaven stijgen om de effecten van de crisis op te vangen, wat het begrotingstekort door het plafond deed gaan.

Griekenland had in 2008 een overheidsschuld van 107,9 % van BBP[1] en dat is ondertussen verder opgelopen tot 120 %. Op die schuld moet natuurlijk rente betaald worden, in het geval van Griekenland is die rente erg groot. Griekenland heeft dit jaar 53, 2 miljard euro nodig om schulden af te betalen. Tegen eind mei moet de Griekse regering op zoek naar 16 miljard om die schulden te financieren. Om die overheidsschuld te financieren moet Griekenland obligaties uitschrijven, een soort staatsaandelen, die dan door speculanten en banken gekocht kunnen worden. Het probleem voor Griekenland is dat het vertrouwen van de financiële markten erg laag is, waardoor de rente op die overheidsobligaties 7 % bedraagt, wat veel hoger is dan in pakweg Duitsland waar die 3 % bedraagt. Dat creëert het gevaar van een rentesneeuwbal, waarbij de overheid steeds weer geld moet lenen om schulden af te betalen, waardoor de schuld en de jaarlijkse rente steeds groter wordt, zodat een staat volledig bankroet gaat met rampzalige gevolgen voor de economie tot gevolg.

Het grote wantrouwen tegenover Griekse staatsobligaties leidt tot perverse situaties op amorele financiële markten. Speculanten verzekeren zich door zogenaamde CDS (credit Default Swaps) aan te kopen). Als de waarde van die CDS stijgt dan is dat een teken voor speculanten dat de Griekse overheidsobligaties in slechte papieren zitten, waardoor de rente daarop weer stijgt. Dit leidt tot perverse situaties waar banken winst maken op het failliet van staten.

De sociaaldemocratische PASOK-regering van George Papandreou die verkozen is op een programma van extra publieke uitgaven en het bestrijden van corruptie, is genoodzaakt te besparen. Het besparingsplan van de Griekse overheid houdt in dat de het overheidstekort wordt beperkt tot 8 % tegen eind 2010 en tot 3 % tegen 2012. Deze besparing worden uiteraard doorgevoerd op kap van de werknemers in de publieke diensten wiens lonen worden teruggeschroefd. Ook de BTW wordt verhoogt van 2 naar 21 % waardoor de reële lonen blijven dalen. Tevens zullen er hogere belastingen komen voor de hogere inkomens. Dit is echter niet genoeg en de Griekse regering weet dat het onmogelijk is om de overheidsuitgaven verder te verlagen zonder de economie helemaal lam te leggen en de klassenstrijd verder aan te wakkeren.

Griekse ziekte?

Het probleem van Griekenland is een Europees probleem, aangezien Griekenland een deel is van de Eurozone en dit leidt tot een waardevermindering van de Euro en mogelijke inflatie. Ook is er de vrees van vooral de Duitse regering dat ook Portugal en Spanje bij de Europese Monetaire Unie zullen aankloppen. Interventie van het IMF zou ook worden gezien als het falen van de Europese Monetaire Unie.

Als Griekenland de Euro niet had, dan zou het zijn munt kan devalueren om de economie aan te zwengelen, maar dat kan het nu echter niet meer doen. Vooraanstaande economen zoals Krugman suggereren dan ook dat Griekenland beter uit de Euro stapt.

Uiteindelijk, na veel gebakkelei tussen Duitsland en de andere landen is er dan toch een akkoord om Griekenland 30 miljard euro ter beschikking te geven als ze daar om zouden vragen. Het IMF zou dan nog eens 15 miljard euro lenen. De interventie van de IMF zal gepaard gaan met grote saneringen van de overheidsfinanciën en de afbraak van sociale rechten en publieke diensten. De rente op Griekse obligaties blijft hoger dan ooit en de Griekse overheid heeft op 23 april te kennen gegeven dat ze gebruik zal maken van het Europese geld.

Ook landen als Spanje, Portugal en Ierland (door de burgerij laagdunkend PIGS genoemd) kampen met een groter dan gemiddeld begrotingstekort en werkloosheid.

Er is geen sprake van een Griekse ziekte. Alle staten hebben aan deficit spending gedaan om hun economie te redden. Het Verenigd Koninkrijk en de VS hebben een begrotingstekort van respectievelijk 12, 6 % en 10, 64 %. Griekenland heeft zijn boekhouding iets meer vervalst dan de andere landen.

De grootste economie van de wereld, de VS, wordt al jarenlang overeind gehouden doordat China overheidsobligaties blijft kopen tegen een lage rente. De hele economie is sinds de oliecrisis gebaseerd op een luchtbel van kredietexpansie en sterkere uitbuiting van de werknemers. Die zeepbel is in 2008 gebarsten in de grootste economische crisis sinds de Grote Depressie.

Er doet zich momenteel een nieuwe fase voor in de economische crisis.

De crisis begon bij het barsten van de zeepbel in de huizenmarkt van de VS wat leidde tot de financiële crisis. Dit veroorzaakte het instorten van het bankensysteem, dat door overheidsgeld werd gered. Dit kon de economische recessie afremmen samen met overheidsinvesteringen en de sociale zekerheid. Overheden zijn nu echter gedwongen om te besparen. De eerste tekenen van herstel die er waren in 2009, worden zo terug teniet gedaan.

De economische crisis is nog niet voorbij. Misschien was dit nog maar het begin.

De pijnlijke besparingen hebben tot hevige protesten van de bevolking geleid. Niet alleen van overheidsambtenaren, maar vanuit alle sectoren tot over gepensioneerden en studenten. De vakbonden hebben hun koers moeten aanpassen onder de druk van de Griekse bevolking zelf.

De burgerij, niet alleen Griekenland maar in de rest van de wereld, heeft echter geen antwoorden op de vragen naar werk en toekomst van de bevolking. Het enige perspectief wat de heersende klasse kan bieden zijn jarenlange besparingen, overvolle schoolklassen, langer en harder werken, werkloosheid en verdere aanval op de sociale zekerheid.

In haar onvermogen om de economie te sturen probeert de politieke elite de aandacht af te leiden van de economische besparingen door de schuld te leggen bij migranten of door de Islam als grote bedreiging te zien. De bedreiging voor de toekomst van de mensheid is echter dit onduurzame economische systeem dat mensen tegen elkaar opzet en geen progressieve kracht meer is voor de meerderheid van de wereldbevolking.

Welke strategie moet de werkende klasse daartegenover hanteren en waarvoor moet ze strijden?

Men moet eerst begrijpen wat de oorzaak is van die dolgedraaide financiële systeem. De discussie van vandaag kan hier mee aan toe bijdragen.

Is deze situatie te wijten aan inhalige, hebzuchtige bankiers en ratingbureaus? Of aan de onverantwoordelijke regeringen en centrale banken? Kan een hervorming van het financieel systeem hier een antwoord aan bieden? Moeten we gaan voor een ‘green new deal’?

Hoe moeten jongeren wiens toekomst en hoop bedreigd is zich verhouden tegenover de begrotingslogica?

Door te matigen en mee te werken met de noodzakelijke besparingen? Of door zich radicaal te verzetten tegen de besparingslogica die geen toekomst biedt aan de reële noden van de bevolking en het sociale kerkhof zal doen veranderen in een massagraf. Welk programma moet de werkende klasse verdedigen?


[1] http://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=GOV_DEBT

 

No comments yet

Leave a Reply