Inleiding: Politieke communes en andere sociale opstanden

9 sep

Het woord communio betekent in het Latijn gemeenschap. Het streven naar meer en een betere ‘communio’ speelde een historische rol in de linkerzijde, en niet alleen bij libertaire communisten en communitaristen.

Het speelde niet alleen een rol bij de libertair communistische troepen van Nestor Makhno in Oekraïne, maar ook in de Commune van Kronstadt. Zowel Makhnovisten als Kronstadt-opstandelingen speelden een belangrijke rol tijdens en na de Russische revolutie van 1917. Toen Russische staatsleiders als Lenin en Trotski zich op agressieve wijze tegen hen keerden braken er echter bloedige gevechten uit.

Onder invloed van denkers als Colin Ward en bewegingen als Food not Bombs is er in links-libertaire kringen veel aandacht gekomen voor het proberen op te bouwen van sociale gemeenschappen (zonder daar ook een echt politiek verlengstuk aan te willen geven). Dit communitarisme doet mensen vertrouwen op de rol van directe actie op wijkniveau, volkskeukens, info-avonden, kraakpanden,…

Van belang voor de communio en de linkerzijde was het historische experiment van de Commune van Parijs in 1871, dat ruimte gaf aan democratische verzuchtingen naar meer sociale gelijkwaardigheid, controle op besluitvorming van onderuit en beter onderwijs, maar in de kiem werd gesmoord door het Franse leger.

Er waren daar 2 belangrijke tendenzen: de grootste vond veel inspiratie in de ideëen van de Socialist Auguste Blanqui, de kleinere tendens vond veel inspiratie in het denken van de Anarchist Pierre-Joseph Proudhon (die streefde naar een federatie van vrije communes). Afzetbaarheid van afgevaardigden en andere basisdemocratische principes waren van belang in de Parijse Commune.

Karl Marx in 1871: “De Commune, dat is de herneming van de Staatsmacht door de maatschappij als haar eigen levende macht in plaats van machten die haar beheersen en onderwerpen, door de volksmassa’s zelf die hun eigen macht vormen in plaats van de georganiseerde macht van hun onderdrukking; dat is de politieke vorm van hun sociale emancipatie in plaats van de kunstmatige macht (onteigend door hun onderdrukkers) (hun eigen macht tegen zichzelf gericht en georganiseerd), die wordt uitgeoefend door hun vijanden om hen te onderdrukken.”

Friedrich Engels noemde dit Communale experiment later ‘de dictatuur van het proletariaat’.

De Commune van Parijs hield 72 dagen stand in de chaotische nasleep van de Frans-Pruisische oorlog. In de bloedige onderdrukking ervan door een nieuwe samenwerking van het Franse leger met het Pruisische leger vielen meer dan 20.000 doden.

Ook andere belangrijke communale experimenten nadien kenden weinig sukses, en dat is in het algemeen een probleem bij sociale revoltes en revoluties. We zien dit bijvoorbeeld ook terug bij de huidige ontwikkelingen in Egypte, waar de legerleiding opnieuw de veranderingen volop regisseert, of bij de onderdrukking van de ‘Commune van Taksim’ in Istanboel onlangs.

Coup de theatre in Egypte, waar er aan het begin van deze zomer op een gegeven moment minstens 17 miljoen (?) mensen op straat kwamen… dat liet men toen in de media weten maar de cijfers zijn betwistbaar. Veel volk op straat was er in elk geval, uit de meest uiteenlopende hoeken protesteerde men tegen het ultraconservatieve regime van Morsi en zijn Moslimbroederschap.

17 miljoen Egyptenaren, dat is bijna een kwart van de bevolking of zo. In Egypte heeft men de rol van het straatprotest volop ontdekt, wie aandacht voor de eigen situatie van de wereldmedia wil moet op straat komen en dat weet men steeds meer en in steeds meer landen.

Men wou in Egypte Morsi weg en aantonen dat de Moslimbroeders minder populair zijn dan voorheen. Er is echter ook een groot probleem bij de legerleiding en die leiding heeft dat proberen te verdoezelen door zich zogezegd aan de kant van het volk te scharen en de staatsmacht nadien te grijpen. Hopelijk zijn er bij dat volk niet al te veel mensen die illusies bewaren in de rol die de legerleiding verder kan spelen.

In Egypte volgden de ontwikkelingen op het vlak van staatsbeheer en sociaal protest elkaar in sneltempo op. Daarbij kwam er in eerste instantie steeds meer polarisering tussen 2 invloedrijke tendenzen/bewegingen. Enerzijds een reactionaire, islamistische tendens die uit verschillende strekkingen bestond en anderzijds een seculiere en liberale tendens die streefde naar een soort van revolutionaire transitie op het vlak van staatsbeheer.

Leger en politie probeerden op disciplinerende wijze die twee tendenzen met elkaar te verzoenen, daarbij werd harde repressie tegenover islamistisch protest niet geschuwd.
Er staken volop conflictsituaties de kop op in Egypte. Die staken en steken vooral op straat de kop op, van een syndicale beweging in Egypte zou er nauwelijks sprake zijn.

Eén van de voortrekkers van de liberale tendens is Nobelprijswinnaar ElBaradei. Hij wordt intussen aangeklaagd voor het “schenden van het nationale vertrouwen” en moet deze maand voorkomen bij de rechtbank.

deredactie.be: “Nadat het leger president Mursi van de Moslimbroeders aan de kant had geschoven, kwam Mohammed ElBaradei in de overgangsregering als vicepresident, verantwoordelijk voor Buitenlandse Zaken. ElBaradei geniet aanzien in het Westen voor zijn rol als voormalige chef van het Internationaal Atoomagentschap.

Maar het leger pakte het protest steeds hardhandiger aan en ElBaradei kon zich daarmee niet langer verzoenen. (…) Door zijn ontslag als vicepresident zou hij het volk verraden hebben.”

“Deze klacht is belachelijk. Ik kan zelfs niet geloven dat deze zaak voorkomt”, zei vorige maand Khaled Dawoud, een woordvoerder van het Nationale Reddingsfront, een partij die ElBaradei hielp stichten. “Dit is een weerspiegeling van de sfeer die nu in Egypte hangt. Je kan geen onafhankelijk standpunt innemen of je wordt beschuldigd van een vertrouwensbreuk.”

Naast liberalen zijn er ook nog trotskisten actief in Egypte, die beschouwden de Moslimbroederschap aanvankelijk als de rechtervleugel van de revolutie, maar gingen zich er daarna van distantiëren. Ook het anarchistische black bloc liet van zich spreken, ze beschermden o.a. vrouwen tegen verkrachtingen bij protesten op straat.

Wat opvalt aan de massale protesten die er deze zomer geweest zijn in Egypte is het gebrek aan naar voor geschoven alternatieven. Veel Egyptenaren weten vooral wat ze echt niet willen en elke stap richting een betere samenleving verwelkomen ze dan.

Intussen is er echter nog wel altijd een zeer autoritair regime aan de macht in Egypte, dat ook volop de strijd heeft aangebonden tegen de islamisten daar: gevangenneming, ontbinding van de moslimbroederschap, militaire strijd tegen gewelddadige islamistische milities,… Het is die strijd die nu vooral in de massamedia komt, en het is de oorlog in Syrië vooral als het over het Midden-Oosten gaat.

No comments yet

Leave a Reply