Inleiding – Wat is LINKS?

11 okt

Discussie van dinsdag 6 oktober 2009
Antwerpen

Het is een tijd van verandering. Overal ter wereld stellen mensen zich vragen bij de legitimiteit en het functioneren van de huidige sociaaleconomische orde. Maar waar blijft links? Waar is die kritiek van een beweging die begin 20ste eeuw de fundamenten van onze kapitalistische maatschappij wist te schudden? Waar blijft het nieuwe uitzicht voor de gehele mensheid? Wat was ‘links’ en wat is het nu?

Voor deze vragen te beantwoorden lijkt het mij verstandig eerst eens te kijken naar de geschiedenis van de term ‘links’.

De term ‘links’ werd voor het eerst gebruikt tijdens de Franse Revolutie. Het refereerde naar diegenen die links zaten in het parlement en die voorstanders waren van de republiek (de progressieve), in tegenstelling tot diegenen die rechts zaten (de conservatieve) en loyaal waren aan de monarchie. Tijdens de dagen van juli werd links voor het eerst geassocieerd met de arbeidersbeweging. Zij kwamen in opstand tegen de sluiting van de Ateliers Nationaux (nationale werkwinkels) die voorafgaand onder druk van Louis Blanc waren opgericht. Later werd hierdoor de term geadopteerd door de oprichters van de Internationale Arbeiders-Associatie (Eerste Internationale). Zij zagen zich als de opvolgers van de linkervleugel van de Franse Revolutie.

Sindsdien wordt links geassocieerd met partijen en bewegingen die uit deze historische organisatie zijn voortgekomen (o.a. Socialisten, Communisten, Sociaaldemocraten, Syndicalisten en Anarchisten).

Links kent in feite vele verschillende definities en variaties, maar één aspect lijkt constant: het pleidooi voor vooruitgang op sociaal niveau (sociale progressie). In deze inleiding zal ik links gelijkstellen aan het socialisme. Als we links beschouwen als een beweging voorwaarts, dan lijkt het mij evident dat de volgende stap socialisme betekend.

Socialisten zijn ontevreden met de huidige gang van zaken. Zij beschouwen de maatschappij als onrechtvaardig, en hier willen ze verandering in brengen. De Franse humanist Pierre Leroux noemde het Socialisme “de leer die de principes van vrijheid, gelijkheid en broederschap [solidariteit] nooit zou opgeven”[1]. Maar toch blijft dit maar een abstractie, want wat het ene moment een gangbaar alternatief en een vooruitgang lijkt te zijn, kan later niet meer van toepassing of zelfs reactionair zijn. Het is daarom noodzakelijk om de grondslag en de dynamiek van deze samenleving te begrijpen. Laat ons m.a.w. beginnen met ons af te vragen waar we tegen zijn en waarom wij er tegen zijn.

Iedere samenleving wordt gekenmerkt door een specifiek productieproces. Dit proces wordt voornamelijk gekenmerkt door haar productieverhoudingen. Binnen het kapitalisme zijn de productieverhoudingen zo dat ze de samenleving in verschillende klassen verdeelt. Dit komt doordat de verschillende groepen een verschillende relatie hebben met de productiemiddelen. Het kapitalisme kent twee dominante klassen, namelijk diegenen die geen productiemiddelen bezitten en daardoor genoodzaakt zijn hun arbeid te moeten verkopen om hun bestaan te verzekeren (het proletariaat) en diegenen die de productiemiddelen bezitten en hun welvaart verkrijgen door de exploitatie van arbeid (de kapitalisten). De economie is een middel dat de mensheid zou moeten dienen zodat ze haar materiële behoeften kan bevredigen. Maar binnen de kapitalistische maatschappij is de economie een doel op zich. De kapitalist vraagt zich niet af hoe hij zijn productiemiddelen het best kan inzetten zodat ze ten goede komt van de maatschappij als geheel, hij zet ze enkel in zodat hij er meer winst uit kan putten. Een belangrijk aspect waarop ik wil wijzen is dat hij erover beslist zonder dat hij zelf aan het productie proces deelneemt (is dit democratisch?).

Laat mij hier eerst enkele punten verduidelijken. Ten eerste, wat men bedoelt met proletariër is niet een bepaald type persoon met bepaalde eigenschappen of voorkeuren, nog de traditionele fabrieksarbeiders. Een proletariër is gewoonweg iemand die genoodzaakt is te werken voor een loon omdat hij/zij niet in het bezit is van productiemiddelen. Ten tweede is het geen verhaal van de goeden tegen de slechten. Het gaat hier niet om de brave morele werkers versus de gevoelloze koude kapitalist. Het zijn niet zozeer de individuen die de mistoestanden van onze maatschappij voortbrengen, maar het zijn de omstandigheden zelf, die door historische redenen zo zijn gegroeid, die er toe lijden dat individuen bepaalde verhouding innemen tegenover elkaar, die ongewenste uitkomsten hebben als gevolg. Vervreemding, werkloosheid, armoede, oorlog, vervuiling van het milieu en de klimaatverandering – om er een paar te noemen – kunnen allemaal gezien worden als problemen die voortkomen uit onze sociale ‘orde’. Het is daarom naar mijn inzicht wenselijk om deze te veranderen.

Socialisten moeten meer dan ooit op de irrationele vorm van onze samenleving wijzen en er praktische, rationele alternatieven voor in de plaats stellen. Ze moeten erop aandringen dat de huidige gang van zaken niet rotsvast is, nog noodzakelijk. Maar dat zij veranderlijke, menselijke constructies zijn.

Wil het socialisme een geloofwaardig alternatief zijn, dat hoop geeft op een meer kleurrijke toekomst, dan moet ze het reformistisch opportunisme, elitair idealisme en autoritarisme verwerpen. Kortom dat er voor de huidige problemen geen ad hoc oplossingen zijn, ze moeten niet gezien worden als problemen die los van elkaar staan maar als problemen die voortkomen uit de grotere samenhang van de geglobalizeerde samenleving. Het zijn dus diepgaande structurele problemen met een historische en internationale dimensie. Deze structuur is onwenselijk en moeten veranderd worden door diegenen die geen baat hebben met de huidige gang van zaken en dus niet van boven uit. Want socialisten streven naar een maatschappij zonder klassen. Zouden ze deze verandering van bovenuit willen sturen, dan brengen ze zichzelf ze in contradictie. Diegenen die geëxploiteerd worden moeten zichzelf bevrijden.

Kortom links is een beweging die voortkomt uit de verontwaardiging van de huidige maatschappij, want deze maatschappij voldoet niet aan haar beloften, deze maatschappij heeft haar niets meer te bieden. Uit deze verontwaardiging ligt het streven naar een betere toekomst die de kwalen van nu wilt omvormen tot problemen van gisteren.

S.


[1] Lerux, Pierre, “Individualism and socialism” (1834)

 

 

Trackbacks and Pingbacks

  1. Waarom is links verdeeld? « Discussiegroep Spartacus - augustus 28, 2012

    […] Wat is links? Inleiding. S. Uit: Discussiegroep Spartacus […]

Leave a Reply