Verslag – Democratie

7 nov

discussie van 4 oktober 2011, Antwerpen

Inleiding

Tijdens de eerste discussieavond na de zomerstop discussieerden de tien aanwezigen over democratie. In het licht van de recente Eurocrisis en de Indignados- protestbeweging een brandend actueel onderwerp.

De inleider haalde allereerst Fukayama aan, die in zijn ‘The End of History’ de liberale (representatieve) democratie benoemt als het eindpunt van de ideologische evolutie van de mensheid en de finale vorm van menselijk bestuur. Uitspraken als “democratie in crisis” maken echter dat over dit concept het laatste woord nog niet gezegd is. Concreet formuleerde de inleider twee dilemma’s waar democratische entiteiten mee te maken krijgen:

  • Is er ruimte voor hervorming binnen ons politiek systeem of biedt enkel revolutionaire, buitenparlementaire actie de oplossing voor de ecologische, polieke, economische en sociale crisis?
  • Wie zijn de actoren van sociale verandering?

Vervolgens werd in de inleiding opgemerkt dat democratie geen typisch westerse uitvinding is: de eerste vormen van formele democratie ontwikkelden zich in Syrië zo’n 2500 jaar geleden. Via een geleidelijke ontwikkeling doorheen de geschiedenis evolueerden we naar een situatie waarin volgens politicoloog John Keane constant ‘monitoring’ gebeurd vanuit de basis van de bevolking (vgl. met het Westminster-systeem). Volgens Keane echter zouden politici hierdoor meer angst hebben van het brede publiek. In de het hedendaagse tijdperk stelt zich het probleem dat de economie geglobaliseerd is, terwijl democratie zich nog grotendeels binnen de landgrenzen afspeelt . 2011 zag het ontstaan van talrijke sociale/protestbewegingen. De inleider stelde dat de motor van de sociale strijd zich vandaag buiten politieke partijen en hun aanverwante organisaties situeert. De recente schuldencrisis doorprikte definitief illusies m.b.t. het soevereine politieke bestel. Voor de inleider is dit echter niet de crisis van de democratie, zolang mensen de mogelijkheid blijven behouden om te kiezen voor alternatieven ten opzichte van de huidige stand van zaken.

Totale democratie

Voor de inleider dient democratie de fundamentele tegenstellingen die eigen zijn aan kapitalistische maatschappijen door deze in geweldloze machtsverhoudingen om te zetten. Participatie van de bevolking in directe democratie (referenda, algemene vergaderingen, deliberatieve opzetten…) vereist een redelijke verhouding tussen arbeid en andere aspecten van het ‘mens zijn’. Echte democratie – waarbij vrijheid, gelijkheid en solidariteit aan de basis liggen van alle menselijke relaties  – is tot op heden nog niet gerealiseerd, maar er is ontegensprekelijk al veel vooruitgang gemaakt.

 Beperkingen democratie

Allereerst werd opgemerkt dat de huidige crisis leidt tot populisme, wat de democratie niet ten goede komt. Mensen die kritiek hebben op het establishment worden snel “populisten” genoemd, maar maken in sommige delen zelf deel uit van het establishment (bv. Geert Wilders: in naam een democraat, maar in realiteit een éénmanspartij).

Is er eigenlijk een vaste definitie te geven van het begrip ‘democratie’?

[Definitie volgens Van Dale: “staatsvorm waarin het volk (door vertegenwoordigers) zichzelf regeert en vrijelijk zijn meningen en wensen kan uiten”]

Opmerking: het concept is geëvolueerd doorheen de geschiedenis (en zal waarschijnlijk nog blijven evolueren).

De manier van beslissingen nemen hangt af van bepaalde factoren (afkomst, opleiding…), dus het ideaal van gelijkheid is beperkt.

Veel mensen zijn niet geïnteresseerd in politiek omdat ze denken dat ze niet kunnen veranderen.  Aanwijsbaar  “nut” op korte termijn is voor veel mensen belangrijk, waardoor het model van participatie beperkingen heeft. Dit terwijl de staat verantwoordelijk is voor beslissingen op lange termijn (bv. ecologische problemen), dit kunnen dingen zijn die doorsnee mensen niet zien of niet in geïnteresseerd zijn.

In het kapitalistisch systeem gebeurt er een delegatie naar onderuit: meedoen of je vliegt eruit. Evolutie naar autoritair kapitalisme (macht in handen van schimmige consortia)?

Critici van de democratie halen de Weimarrepubliek aan: als deze naar behoren zou gefunctioneerd hebben, dan had Hitler niet aan de macht kunnen komen? Dit was geen alleenstaand geval: Italië, Chili… Waarom kan een burgerlijke democratie zo’n dingen voortbrengen? In hoeverre is een atoombom werpen een democratische beslissing? Indien correct: geen argument om democratie uit te sluiten? Argument pro: media-beelden hebben uiteindelijk de oorlog in Vietnam beëindigd. Een democratie vraagt constant waakzaamheid.

Een discussiant stelt dat “kapitalisme en democratie rampzalig kunnen aflopen”, maar hij gelooft wel in mensen die samen beslissingen nemen. Kapitalisme corrumpeert systeem?

Iemand anders merkt op dat politici te weinig rekenschap moeten afleggen (om de vier jaar), en haalt het vroeger voorbeeld van rotatie in een politieke partij aan. Of: politici moeten teveel rekenschap afleggen en rekening houden met electoraat?

Opportuniteiten

Bestuursvormen zullen er anders uitzien naargelang de samenleving evolueert. Je gaat het oude systeem niet weggooien vooraleer je een nieuw hebt. Vraag stellen: hoe konden oude samenlevingen blijven bestaan? Darwinistisch: het had nut om zich in de samenleving te organiseren. Niet enkel parlementair, maar ook breder:

–          wetgevende

–          uitvoerende

–          rechterlijke macht

–          nieuwe machten?

Mensen kunnen gemotiveerd worden als ze zelf concrete problemen hebben die tot actie bewegen  (of als ze emotioneel beïnvloed/geraakt worden?). Verschil tussen objectieve (geschiedenis, technologie) en subjectieve (gevoelens) en wisselwerking daarvan. Rol verontwaardiging. Zo zou een groot bewustzijn van (materiële) ongelijkheid kunnen leiden tot breed gedragen acties voor hervormingen.

In een consensusdemocratie kunnen bottom-up de bestaande regels gebruikt worden om tot een herverdeling te komen, middelen zijn nog niet uitgeput. Beproefd middel: vakbonden en stakingsrecht (middel om eenheid te smeden).

Permanente tegenkrachten de laatste decennia, nu geïncorporeerd in het systeem. Experimenten: bv. G1000 in België (deliberatieve democratie). Grote voorbeelden Tunesië en Egypte, waar eenheid wordt gevormd. Algemene vergaderingen kunnen zorgen voor bewustzijn en eventuele radicalisering.

Wetmatigheden systeem in vraag stellen om tot alternatieven te komen (i.e. systeem in functie van algemeen nut).

Kunnen autoritaire machtsstructeren een alternatief bieden?

Filosoof Zizek: China kan kapitalisme gemakkelijker in stand houden (daar is de democratie het kapitalisme met een vriendelijk gezicht).

Mening A: Lijkt effectiever, maar de macht is geconcentreerd, wat kan ontsporen in verschrikkelijke misbruiken.

Mening B: Mogelijkheid en wenselijkheid wereldregering met uitgebreide bevoegdheden om gigantische ecologische problemen aan te pakken?

Opmerking: Is het überhaupt mogelijk dat één groep weet het alles georganiseerd moet worden? En hoe zou dit gerealiseerd kunnen worden? Door een machtsgreep of vreedzame transitie? Hoe verkocht krijgen?

We weten niet welke maatschappij het beste is, maar er moet een andere komen. Liever dat dan nihilisme. Of systeem van het minste kwaad zoeken?

Trackbacks and Pingbacks

  1. Verslag – Lokale verkiezingen « Discussiegroep Spartacus - september 17, 2012

    […] werd gediscussieerd in de discussiegroep (de eerste keer was in oktober 2011: inleiding + verslag) en het zal zeker niet de laatste keer zijn. Met opzet is het verslag geen korte schets van de […]

Leave a Reply