Verslag – Duurzame ontwikkeling?

1 dec

Discussie van dinsdag 10 november 2009

Op 10 november hield discussiekring Spartacus haar tweede bijeenkomst. Het thema was tijdens de vorige discussie vastgelegd en had de titel ‘Kan de politiek van ‘duurzame ontwikkeling’ de aangekondigde ecologische ramp voorkomen?’ Het thema werd gekozen naar aanleiding van de internationale klimaattop in Kopenhagen van december 2009. Dit was het startpunt voor een discussie die handelde over de rol van individuele verantwoordelijkheid, de zogenaamde ‘consumptiemaatschappij’, de rol van de staat en haar verhouding tot de ‘vrije’ markt, ‘groen’ kapitalisme, de rol van technologie en uiteraard de rol van het kapitalisme zelf.

Discussie

Een punt dat in de gehele discussie steeds naar voren kwam, was de vaststelling dat de technologie en kennis er is om het klimaatvraagstuk aan te pakken, maar dat de mogelijkheden in schrille contradictie staan met wat er gebeurt en of dit getuigt van gebrek aan politieke moed of van de interne contradicties van het kapitalisme zelf.

Vele deelnemers leken te benadrukken dat klimaat en sociale rechtvaardigheid met elkaar verbonden zijn. Het is hetzelfde systeem dat de natuur uitbuit dat ook de werknemers uitperst.

Ook de liberale stelling dat milieuvervuiling wordt veroorzaakt door ‘verkeerd’ individueel keuzegedrag, werd verworpen.

Een tweede kameraad pikte hierop in door te stellen dat er met de stelling ‘we leven in een consumptiemaatschappij’ wordt geïmpliceerd dat de opwarming van de aarde de schuld is van de ‘egoïstische consument’. Er werd gesteld dat we eerder in een productiemaatschappij leven die produceert om winst te maken in plaats van naar behoefte en sinds haar periode van verval in een haast constante overproductiecrisis verkeerd en tracht consumptie hoog te houden om het systeem draaiende te houden. Er is dus geen overconsumptie, maar overproductie!

Er werd over de rol van de overheid gediscussieerd en er werd aangehaald dat overheden op alle niveaus sterke regels moeten opstellen om zo de markt te corrigeren. Daar werd dan weer tegenover geworpen dat men de overheid niet mag interpreteren als een neutrale scheidsrechter die als ze het zou willen, zo maar even de economie in een ecologische zin kan sturen. Men mag de staat niet voorstellen als een goedbedoelend ‘vadertje staat’. Haar voornaamste functie bestaat er in om de klassentegenstellingen af te zwakken. Men moet niet kijken naar de ronkende verklaringen en verdragen die overheden afleggen, maar naar wat ze doen. De staat bevindt zich immers niet boven de ‘vrije’ markt, maar maakt integraal deel uit van het systeem. Er heersen bijgevolg voortdurend belangenconflicten tussen staten op zowel economische als geopolitiek vlak. Toch lijkt het soms mogelijk dat overheden een progressief milieubeleid voeren zoals in Zweden, in Costa Rica en in lokale besturen als in Freiburg die het gebruik van een auto haast overbodig maakten in hun stad.

Een minder jonge kameraad pikte hierop in door te stellen dat alle ethiek en gewoonten van een maatschappij te herleiden zijn tot de structurele aard van die maatschappij en haar productieverhoudingen. Wat vroeger acceptabel is (slavernij), wordt nu als schandelijk beschouwd. Daarom is het ook noodzakelijk buiten het systeem te denken. Ik vond dat  hij enkele goede voorbeelden aanhaalde. Als er sprinkhanenplagen zijn moeten we niet de sprinkhanen gaan verdelgen, maar de kapitalistische monocultuurlandbouw omgooien. Als Afrikanen zeldzame dieren bejagen, maakt hen dat geen slechte mensen. Zij doen dit om te overleven in een omgeving die geteisterd wordt door etnische conflicten, uitbuiting en gebrek aan perspectief. Het is de omgeving en de economische onderbouw die de gewoonten en handelswijze van mensen determineert, en die onderbouw is het kapitalisme, in ‘vrije’ of meer verstaatste vorm. Het kapitalisme is een tijdelijke maatschappijvorm die ooit progressief is geweest, maar nu verdere vooruitgang onmogelijk maakt.

De discussie ging dan weer meer over de rol van technologie en de vraag waarom al die schitterende zaken rond alternatieve energie en zuinige technologieën niet werden toegepast. De contradictie tussen de overproductie van voedsel en de gigantische honger in de wereld is even wraakroepend. De reden hiervoor leek te zijn dat het niet winstgevend genoeg is om de maatschappij te vergroenen en dat een zogenaamde vergroening van het kapitalisme weer veel economische activiteit in traditionele sectoren als de mijnbouw of staalindustrie verloren zou doen gaan.

Ik vind het wel gevaarlijk om louter op technologie te rekenen. Technologie is essentieel in het oplossen van het klimaatprobleem, maar zal niet volstaan. Zeker in de geïndustrialiseerde landen zal er ook nood zijn aan ‘anders gaan leven’, minder vliegtuigreizen, minder consumptie om de consumptie, minder vlees eten… Technologie kan ook grotere risico’s met zich meebrengen dan het probleem dat het veronderstelt op te lossen, zoals kernenergie of GGO’s.  Hierop werd gerepliceerd dat ecologisch leven in het kapitalisme quasi onmogelijk is.

Een stelling waar mijns inziens iedereen wel akkoord mee ging, was dat er in de maatschappij een vreselijke contradictie bestaat tussen de bestaande, politiek-economische actie en wat er mogelijk is via technologie en planning. Het is een tegenstelling die doet revolteren.

Ondertussen worden de tegenstellingen van het kapitalisme steeds scherper. Het is niet de schuld van het individu, maar van een maatschappijvorm die geen hoop tot verandering kan bieden. Daarom zijn discussiegroepen als deze zo belangrijk, omdat het toelaat op een vrije en niet-dogmatische manier te discussiëren over alternatieven en dit is essentieel.

Wat me bijblijft

Wat me bijblijft van de discussie zijn de talrijke bijdragen van alle deelnemers, die van erg hoge kwaliteit waren en zich niet beperkten tot het aframmelen van wat standpunten. Ze waren vaak duidelijk geformuleerd, gingen verder op eerder aangehaalde punten en boden ruimte tot discussie. De sfeer was erg aangenaam en bleef zo gedurende de gehele discussie, ondanks de verschillende meningen. Niemand probeerde de andere te bekeren of concrete acties te plannen vanuit een gemeenschappelijke visie en dat is goed, want dat is niet de taak van een open discussiekring.

Ik maakte me wel persoonlijk enkele bedenkingen over de inhoud van de discussie, die ik ook vrijelijk tijdens de discussie kon uiten. Ik vond dat het milieuprobleem wat te vaak gereduceerd werd tot de dooddoener: het is de schuld van het kapitalisme met haar inherente drang naar winstmaximalisatie. Het is het systeem dat verkeerd is, individuen kunnen er niets aan doen, want hun gedrag wordt bepaald door het systeem. Hoewel hier uiteindelijk toch een grote grond van waarheid zit, had ik toch graag meer willen discussiëren over persoonlijke verantwoordelijkheid (het werd aangehaald in de discussie, maar bleef vrij vaag en uiteindelijk was het toch weer het kapitalisme).

Er werd tevens veel gepraat over de drang naar winstmaximalisatie die inderdaad een ecologische omslag onmogelijk maakt, maar ondanks enkele voorzetten werd er niet over het thema en het nut van economische groei gepraat. Ook wil ik niet enkel de milieupolitiek van de burgerij bekritiseren. Ik zou ook meer willen discussiëren over concrete antikapitalistische voorstellen voor een ecologische omslag. Het is goed dat in discussiekring Spartacus het systeem serieus in vraag wordt gesteld, dat doet de milieubeweging zelf niet of nauwelijks, die stellen dat het de verantwoordelijkheid is van goede of slechte politici. Maar men mag ook niet de bal te veel naar de andere kant laten doorslaan.

Dat is mijn persoonlijke mening over de discussie. Een discussie die erg verrijkend, aangenaam en interessant was en waar ik mijn persoonlijke mening had kunnen ventileren. Maar uiteraard kan niet alles bedacht en gezegd worden in een tijdsbestek van 2,5 uur. De discussie kan verder gezet worden op de blog.

Volgende keer

Voor de volgende keer werd er gekozen om een gemeenschappelijke inleiding te schrijven over het nog vage thema: studeren, universiteit, kennis, wetenschap, technologie.

De volgende discussie zou doorgaan op 16 februari in Café Multatuli.

Yves

4 Responses to “Verslag – Duurzame ontwikkeling?”

  1. Defiance december 9, 2009 at 8:02 am #

    Het kapitalisme is een tijdelijke maatschappijvorm die ooit progressief is geweest, maar nu verdere vooruitgang onmogelijk maakt.

    Maar voor wie is deze maatschappijvorm ooit progressief geweest? Voor de bezittende klasse, en of deze klasse zich nu (als grote groep) zich in het ‘Westen’ of zoals men tegenwoordig ook wel zegt ‘Noorden’ bevindt maakt daarbij niet uit. Er is altijd slechts vooruitgang geweest voor een selecte groep mensen die het alsmaar beter krijgt. Dat ze ons hier zoet houden met een minimumloon etc. laat zien dat ze ons proberen ook een soort van pseudo’bezitters’ te maken van ons privé eigendom en daarmee de belangen van de grote bezitters ofwel zouden moeten begrijpen dan wel zouden moeten verdedigen. Ooit zouden wij immers ook in hun schoenen moeten dromen te staan met ons eigen ‘imperium’.

    Ik denk dat dit dan ook inhaakt op het volgende:

    Men mag de staat niet voorstellen als een goedbedoelend ‘vadertje staat’. Haar voornaamste functie bestaat er in om de klassentegenstellingen af te zwakken.

    In zekere zin klopt dit wel, maar als je kijk vanuit een internationalistisch perspectief zou je kunnen zeggen dat ze door hier de klassentegenstellingen afzwakken die wereldwijd in stand kunnen houden. Iets wat in Griekenland nu grondig faalt waardoor men daar de controle begint te verliezen.

    Een artikel (dat ik overigens zelf nog niet gelezen heb) dat over dergelijke dingen ook gaat is de volgende: http://www.indymedia.nl/nl/2009/12/64043.shtml

    Wederom klinkt het als een interessante eerste zet, maar vraagt het, zoals je zelf ook al aangeeft, om een duidelijke verdere discussie over die onderwerpen die je zelf ook al noemt. Wat zouden we zelf kunnen doen (of doen we al) en waar kunnen we concrete antikapitalistische voorstellen doen. Er moet echter zoals ook wel blijkt uit de meningen van de mensen, gebroken worden met het huidige systeem.

  2. Yannick december 17, 2009 at 1:53 pm #

    Een uitgebreid en goed verslag! De voornaamste discussiepunten zijn vermeld, de ene wat meer uitgewerkt en duidelijker dan de andere, maar dat valt volledig binnen de lijnen van de uitklaring die we beogen. Wat ik ook belangrijk vind, is dat het een onverholen persoonlijk verslag is en niet pretendeert een ‘objectief’ standpunt weer te geven over de discussie. Zo een open en oprechte houding moeten we volgens mij bewaren.

    Ik deel vele commentaren van het verslag, zowel positieve als negatieve. Zo is inderdaad de tegenstelling van het kapitalisme dat enorme mogelijkheden heeft ontwikkeld voor de mensheid t.o.v. de schrijnende situaties in zowat alle werelddelen, revolterend. Ik wil hiermee ineens antwoorden op Defiance zijn kritiek. Volgens mij heeft het kapitalisme wel een progressieve rol gespeeld in de geschiedenis, aangezien ze ons heeft verlost van het statische feodalisme en in de plaats daarvan een dynamische productiewijze bracht. Het kapitalistische systeem werd immers door haar eigen mechanisme gedwongen om de wereld te exploreren, wetenschappen en technologie te ontwikkelen. Ze heeft zo de potentialiteit van overvloed voor iedereen gecreëerd. Zolang deze voorwaarde niet was vervuld, kon er geen maatschappij bestaan waarin iedereen zijn fysische en geestelijke behoeften worden bevredigd en bleef die maatschappij een utopie.

    Ik ben het met je eens dat het kapitalisme een hel is voor de meerderheid van de mensen, zowel vroeger als nu. Toch denk ik dat de lijfeigenen die van land naar stad trokken om arbeider te worden in het jonge kapitalisme dat niet toevallig deden: het kapitalisme bood hen een zekerder inkomen. Ik geef toe dat ik ook mijn twijfels heb of het leven daardoor aangenamer werd (de vervreemding bereikt haar toppunt in het kapitalisme), maar het leven werd over het algemeen stabieler. Bovendien verkregen de arbeiders in de loop der 19de eeuw door harde strijd kortere arbeidsdagen en dus meer vrije tijd. Maar goed, dat is maar een gegeven in een complexe samenhang van verbeteringen en verslechteringen van de levensomstandigheden van de meeste mensen. Ik denk ook wel dat er veel van die initiële stabiliteit verloren is gegaan en zeker in bepaalde regio’s ver te zoeken is.

    Ik ben het ook met je eens dat de bezittende klasse ons een illusie wil geven van zelf ook ‘bezitters’ te zijn, terwijl we net afhankelijk blijven van de werkelijke bezitters: zij die de productiemiddelen in handen hebben. Die zijn op hun beurt van de arbeidersklasse afhankelijk, aangezien er geen kapitalistische productie kan zijn zonder arbeiders. Die wederzijdse afhankelijkheid moeten we breken en overstijgen, maar hoe?

    Terug naar het verslag: misschien moeten we inderdaad een volgende keer dieper ingaan op de eventuele individuele verantwoordelijkheden t.o.v. het milieuprobleem. Tenzij er hier al iemand wil reageren? Ik wil alvast kwijt dat niet onverschillig zijn bij de bestaande problemen volgens mij een verantwoordelijkheid is die iedereen heeft.

    Tenslotte zou ik het verslag nog willen aanvullen met een paar punten:

    Er is opgemerkt dat de inleiding interessant was, maar dat ik ze nogal snel voorlas en dat ze daardoor niet ten volle is gebruikt en geapprecieerd in de discussie. In het vervolg letten we er misschien best op dat de inleiding meer wordt verteld en minder wordt afgerateld.

    Er is tevens besloten geen pagina met hyperlinks te houden op de blog. Waarom zouden we zo een aparte pagina moeten hebben? We kunnen beter relevante verwijzingen doen in de context van een onderwerp (bij een aankondiging van een discussie, bij een inleiding, in de commentaren…) Een aparte pagina met links naar sites van organisaties e.d. zou de discussiegroep doen lijken op een forum waar verschillende organisaties of strekkingen met/tegen elkaar debatteren, terwijl we dat niet zijn.

    Wat betreft de volgende discussie. Hadden we niet afgesproken dat Yves de inleiding zou schrijven? Ik kreeg trouwens onlangs een uitnodiging van het Anarchistisch Kollektief (Gent) voor een discussie over wetenschap en technologie, hetzelfde onderwerp dat we voor ogen hadden. Ziehier de mail:

    Discussie: wetenschap en technologie
    donderdag 26 november, 20u, Ledeganck, leszaal -2 (naar beneden op binnenplaats)

    We willen de rol onderzoeken van wetenschap en technologie in deze wereld. Hoe technologieën ontwikkeld worden naar de sociale relaties, en dus momenteel vooral ten voordele van de huidige politieke en economische heersers. We stellen de vraag of technologie neutraal is(en dus zowel goed als slecht gebruikt kan worden), of heb je technologieën die bv door hun structuur autoritair zijn?

    We bekijken verder hoe technologieën de huidige sociale relaties kunnen versterken en in een materiële realiteit omzetten. Wat is de rol van de wetenschap hierin, van de meest fundamentele tot de meest toegepaste? Onderzoekers zijn afhankelijk van geld, en dus gemakkelijk te controleren door bedrijven of de overheid. Kan wetenschap neutraal of objectief zijn, of is dit een utopie die enkel leidt tot de bevestiging van de huidige heersende orde? Leiden patenten niet tot een kennisverarming, het herleiden van kennis tot koopwaar en dus kennis afschermen voor bepaalde mensen?

    Tenslotte gaan we op zoek naar alternatieve technologieën en wetenschapsbedrijving. Kan technologie een oplossing bieden voor problemen in de wereld, zoals honger, armoede en het klimaatprobleem? Moeten we alle technologieën opgeven? Hoe gaan we om met bepaalde communicatietechnologieën, die ons controleerbaar maken?

    We hopen een open discussie te hebben met wetenschappers, studenten, …

    Voor mijn part kiest Yves waar de focus van de volgende discussie zal liggen. Het lijkt mij interessant als het onderwerp heel concreet wordt verbonden aan wat we als studenten dagelijks confronteren. Een titel zou kunnen zijn: waarom studeren? Daaraan kan je koppelen wat je wil. De bovenstaande mail geeft alvast ideeën, maar het kan ook gaan over de maatschappelijke positie van studenten, de motivaties van studenten, de motivaties van universiteiten en hun rol in de maatschappij (vroeger en nu), het belang van wetenschap en techniek in de geschiedenis. (Wat hebben we immers aan mannen als Newton, Darwin, Einstein of Aristoteles?) Oneindig veel mogelijkheden, vandaar mijn voorstel om te starten van de vraag: waarom studeren? Ik denk maar luidop. Het zou wel handig zijn dat Yves een korte presentatie van de discussie doorstuurt (voor voorbeeldjes: zie vorige aankondigingen), zodat we wat reclame kunnen maken.

    • Yannick januari 9, 2010 at 9:29 pm #

      Misschien is het toch beter dat we van een paar andere vragen vertrekken, zoals: waarom wetenschappen en techniek? Hoe ontstond wetenschap en hoe evolueerde wetenschap doorheen de tijd? Welke rol speelt wetenschap in de maatschappijen van vroeger en nu? Leidt wetenschap tot werkelijke kennis? Wat maakt wetenschap tot wetenschap?

      De vragen uit vorige post zijn nooit veraf, maar ik denk dat de voorgaande het vage onderwerp “studeren, universiteit, kennis, wetenschap, technologie” in een ruimer perspectief plaatsen. Wetenschap en techniek kennen immers vele raakvlakken met allerlei maatschappelijke thema’s. Het is niet toevallig dat we het onderwerp kozen na een discussie over milieuproblematiek: milieu, oorlog, politiek, sociale fenomenen kennen tegenwoordig allemaal hun wetenschap. Of wetenschap/technologie de oorzaak/oplossing van de maatschappelijke problemen zijn, is voer voor de discussie.

      Doorheen de discussie zal denk ik het belang van wetenschap en techniek voor de mensheid wel duidelijk worden en daarmee ook het belang van studeren. Als we de rol die wetenschap/techniek in het kapitalisme wel of niet heeft bediscussiëren, zullen daarbij de vragen die het Anarchisitsch Kollektief zich stelde misschien ook relevant worden. Studenten en universiteiten hun plek in de maatschappij (vroeger en nu) kunnen we ook aanhalen (of grondig behandelen).

      Veel stof tot nadenken dus. Het blijven natuurlijk maar voorstellen en ideeën en als er iemand een totaal ander gedacht heeft over waarover de discussie moet gaan of in welke richting de vragen moeten gaan, laat het zeker weten. Wat we allemaal bediscussiëren zal uiteindelijk afhangen van de deelnemers hun interesses en van de inleiding, die in feite ook iemand zijn voorkeuren weergeeft voor bepaalde aspecten i.v.m. wetenschap.

Trackbacks and Pingbacks

  1. Ethisch consumeren « Discussiegroep Spartacus - november 29, 2010

    […] ! Discussiegroep Spartacus: verslag – duurzame onwtikkeling […]

Leave a Reply to Yannick