Verslag – opstanden in Noord-Afrika & Midden-Oosten

10 mrt

discussie van 8 maart 2011, Antwerpen

Het is moeilijk om een overzicht te geven van de discussie, zeker omdat het een erg complex onderwerp is. Zoals de inleiding al stelde, overstelpen feiten het nieuws. Hopelijk is dit kleine rapport een goede springplank voor verdere overdenking, kritiek en aanvullingen. Structuur verslag:

  • Hoop of wanhoop?
  • Welke oorzaken?
  • Van wie ging de beweging uit?
  • Cfr. Hongeropstanden (2008)
  • Imperialistische spanningen en economische gevolgen
  • Vluchtelingen
  • Illusies of niet?
  • Bewegingen in Europa en Noord-Afrika/Midden-Oosten: gelijkaardig of verschillend?

Hoop of wanhoop?

Hopen of wanhopen de manifestanten? Zijn de bewegingen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten gestart, omdat de bevolking geen uitweg meer zag uit de sociale ellende en zichzelf dan maar voor de leeuwen gooide door openlijk te protesteren? Was het dus een wanhoopsdaad? Of is het eerder hoop op een betere toekomst die hen dreef tot verzet? Is het verzet op zich geen teken dat er hoop leeft? Zou wanhoop zich niet eerder uiten in een totale aanvaarding van de miserie? Dit waren enkele opvallende vragen die opdoken. Volgens mij zijn beide gevoelens aanwezig geweest, maar niet op hetzelfde moment en in dezelfde mate. De zelfverbranding van de jonge Tunesische groentenverkoper, die de beweging in Tunesië op gang bracht, lijkt op het eerste zicht een wanhoopsdaad. Het volledige gebrek aan toekomst en de machteloosheid dreven hem tot zelfmoord. Aan de andere kant kan zijn openbare zelfmoord als een laatste aanklacht tegen de onmenselijkheid van het systeem worden gezien. Zijn dood was het startschot voor een internationale protestgolf die zich snel verspreidde over Noord-Afrika (Marokko, Tunesië, Libië, Egypte, Sudan…) en het Midden-Oosten (Gaza-strook, Syrië, Jordanië, Irak, Iran, Saudi-Arabië, Jemen, Oman, Bahrein…) en zelfs uitlopers heeft in China, de VS en wie weet nog vele andere regio’s. In deze bewegingen was volgens mij duidelijk hoop aanwezig en dit gevoel is nog steeds niet verdwenen.

Welke oorzaken?

De discussie ging van start rond de diepere oorzaken en directe aanleidingen van de beweging. Was het protest een gevolg van corruptie, werkloosheid, armoede of repressieve regimes? Of zijn het al deze dingen samen die de ontevredenheid voedden? Hierover was onenigheid. De directe aanleidingen tot woede waren divers en verschilden soms tussen landen, regio’s, steden enz. De bewegingen mondden echter steeds uit in een breed protest tegen de sociale ellende waarin het grootste deel van de bevolking in de Noord-Afrikaanse en Arabische landen al meer dan 40 jaar onder leidt en nog lang niet ten einde is.

Van wie ging de beweging uit?

Verbonden met de vragen over de dieperliggende oorzaken, werd ook bediscussieerd van wie deze bewegingen uitgingen. Zijn de opstanden gestart door seculiere en geschoolde, maar werkloze jongeren? Was het een ontevreden groep uit een ‘middenklasse’ die haar ‘democratische’ rechten opeiste? Hierop volgde de vraag of het wel belangrijk is precies te weten wie er ‘begonnen’ is. Weet iemand wie de opstanden/revoluties in 1830, 1848, 1870, 1917, 1968… begon? Hierop werd gerepliceerd dat het niet onbelangrijk is te weten wie er aan de basis ligt, om zo het karakter en de richting van de beweging in te schatten. Wie meedoet en waarom geeft een idee van de betekenis van de beweging. Feit is dat erg vele lagen uit de bevolking uiteindelijk betrokken waren. De massiviteit van de beweging toont in ieder geval dat ze onmogelijk enkel aan de belangen van een subgroep beantwoordt, zoals een deelnemer het goed zei. Het gaat dus niet louter om een kliek criminelen die een staatsgreep plegen, noch om een regimewisseling die enkel onder druk van grootmachten wordt opgelegd. In het hele gebeuren speelde de arbeidersklasse zeker een belangrijke rol, hoewel het tot nu toe geen leidende was. Dat was vooral duidelijk in Egypte, waar arbeiders uit de textielsector, van het Suez-kanaal, uit de gezondheidssector… in staking gingen en de betogers vervoegden. De rol van de arbeidersklasse in de beweging werd echter niet erg uitgediept in de discussie en is zeker nog beter uit te klaren. Wie de bewegingen startte, wat hun sociologische achtergrond was en wat de directe aanleidingen ook waren, de betekenis van deze gebeurtenis wordt er niet minder op. Wat is die betekenis echter?

Cfr. Hongeropstanden (2008)

Een deelnemer stelde dat de betekenis van de huidige beweging overschat wordt, als je ze vergelijkt met de wereldwijde hongeropstanden van enkele jaren geleden. De hongerrellen gingen door in een veel grotere hoeveelheid landen en betroffen veel meer mensen. De huidige opstanden in de Maghreb en het Midden-Oosten krijgen enkel meer media-aandacht, omdat er meer doden zijn gevallen. Niet iedereen was het hiermee eens, waaronder ik. Het gaat namelijk om een heel andere dynamiek. De plunderingen van graan- en rijstsilo’s door een ongeorganiseerde en wanhopige massa, heeft niet dezelfde potentie tot solidariteit en zelforganisatie in betogingen, stakingen en tegen de repressie, zoals vandaag het geval is. Een duidelijk voorbeeld van het zoeken naar eenheid zijn de discussies op het Tahrirplein in Egypte. Deze tendens tot samenwerking of collectiviteit staat in contrast met hongerrellen, waar het ieder voor zich regeert. Het toont het vermogen van de opstand in Noord-Afrika en het Midden-Oosten om aan een sociale toekomst te bouwen.

Imperialistische spanningen en economische gevolgen

Gezien de economische rol en strategische positie van de desbetreffende landen, zijn de opstanden van grote betekenis. Zo is Egypte een cruciaal strategisch land, want het is het buurland van Israël/Palestina en het moederland van het Suez-kanaal. In Bahrein ligt de 5de vloot van de VS, een bepalende militaire pion voor de VS t.o.v. Iran. Daarnaast vinden de opstanden plaats in vele olielanden. Wie deze energiebronnen controleert, heeft extra troeven t.o.v. anderen, dat geldt voor criminele bendes, legereenheden en volledige staten. Ook de regio rond het Suez-kanaal is van economisch en strategisch belang. Het kapitaal van deze landen is ook internationaal. Zo is één van de grootste Italiaanse banken een Libische. Conclusie: als de betrokken staten zich destabiliseren, heeft dit enorme gevolgen voor de wereldmarkt en de imperialistische wereldscene.

Vluchtelingen

Een ander belangrijk gevolg van de destabilisering van de Noord-Afrikaanse landen is het verlies aan controle over de vluchtelingenstromen vanuit Afrika en het Midden-Oosten richting Europa. Daarenboven komen er een heel pak nieuwe vluchtelingen bij, gezien de brutale repressie die de regimes uitoefenden op de opstandelingen. Libië is daarbij het meest sprekende voorbeeld. Iets dat niet erg aanwezig was in de discussie, maar ik hierbij wil aanhalen, is de hypocrisie van de Europese regeringen in dit verband. In woorden leven ze mee met de opstandige bevolking en klagen ze de repressie aan, maar in daden doen ze er alles aan, opdat de vluchtelingen Europa niet zouden bereiken. Het ontkracht ook het argument volgens dewelke immigranten enkel komen ‘profiteren’ van de zogenaamde ‘welvaartsstaat’. Het vergeet de sociale, economische en ecologische ellende die vluchtelingen creëert.

Illusies of niet?

In wie of wat legt de opstandige bevolking momenteel haar hoop? En is deze hoop gegrond of zijn het illusies? In Tunesië en Egypte worden verkiezingen en grondwetswijzigingen gepland. De vraag is of de bevolking hiermee genoegen neemt. Betreft het hier om de verandering en de toekomst waarop ze hopen of gaat het louter om een oppervlakkige regimewisseling? Ik ben akkoord met wat een deelnemer zei: een regimewisseling verandert wel iets, maar de tegenstellingen van het kapitalisme blijven, en dat is wat uitmaakt. Het is zeker dat vele betogers nog vol illusies zijn over regimewisselingen, nationalisme, ‘democratie’ of iets anders, maar dat moet in de dynamiek van de beweging worden geplaatst: waar komt de bevolking van deze landen vandaan? welke stappen heeft ze gezet? waar gaat ze naartoe? Iemand gaf een mooi voorbeeld van tijdens de Commune van Parijs (1870) , waar Franse vlaggen (tricolores) werden rondgedragen, verklaringen afgelegd in termen van vrijheid, gelijkheid en broederschap, wat eerder symbolen en woorden zijn van de Franse burgerij, dan de arbeiders. Toch wordt deze gebeurtenis traditioneel als één van de belangrijkste momenten uit de arbeidersbeweging beschouwd.

Bewegingen in Europa en Noord-Afrika/Midden-Oosten: gelijkaardig of verschillend?

Erg opvallend is de gelijktijdigheid van de bewegingen in Europa en Afrika, Azië… Het draait ook om gelijkende thema’s: werkloosheid, armoede, slechte werk- en levensomstandigheden. Ook de massiviteit van de bewegingen springt in het oog. Zijn er fundamentele verschillen tussen de sociale bewegingen die we zagen in Europa en deze in Noord-Afrika/Midden-Oosten? Ook hierover was onenigheid. Zelf geloof ik dat het niet gaat om een specifiek ‘Arabische’ revolte, maar dat dit een antwoord is op eenzelfde verslechterende socio-economische realiteit te wijten aan een verscherping van de kapitalistische crisis. Dat neemt niet weg dat antwoorden van de bevolking en vooral van de arbeidersklasse, kunnen verschillen in diepgang, te wijten aan een verschillend niveau van bewustzijn over de doelen en middelen van de strijd. De revoltes in de Arabische landen zijn echter van een nooit geziene omvang, net als de gelijktijdigheid van belangrijke sociale bewegingen wereldwijd. Eén opmerking vond ik alvast erg terecht: het is schandalig de zogenaamde Belgische ‘frietrevolutie’ te vergelijken met wat in de Arabische landen gebeurt. De massale opkomst op de SHAME-betoging van 23 januari te Brussel toont weliswaar dat ook in België een ongerustheid bestaat over de toekomst. De vraag is of deze betoging een goed antwoord is op deze onzekerheid.

Yann/24 maart 2011

Een tweede deel volgt later nog in de ‘comments’ (zie onder). Ik nodig iedereen alvast uit om commentaar te geven. Ik voeg hier ook mijn voorbereiding van de discussie aan toe. Wie weet kan dat nog handig zijn als voorbeeld voor een volgende discussie: presidium_opstanden N-Afrika & Midden-Oosten

13 Responses to “Verslag – opstanden in Noord-Afrika & Midden-Oosten”

  1. Inigo Montoya maart 26, 2011 at 12:23 pm #

    “tijdens de Commune van Parijs (1870) , waar Franse vlaggen (tricolores) werden rondgedragen”

    Is er een link naar zo’n foto’s?

  2. Yann maart 26, 2011 at 2:12 pm #

    Hier het vervolg op het verslag

    Media

    Een belangrijk deel van de discussie ging over de rol en het belang van internet, gsm, facebook, twitter en andere communicatiemedia in en rond de bewegingen. Iedereen was het erover eens dat dit geen ‘facebookrevoluties’ zijn. Het is niet facebook dat mensen opstandig maakt, maar het zijn de mensen zelf die t.o.v. hun sociale omstandigheden revolteren. Deze media staan wel een snelle verspreiding van informatie toe en kunnen ook organisatorisch belangrijk zijn. Anderzijds zijn ze fragiel: ze zijn makkelijk uit te schakelen (een elektriciteitspanne is al genoeg) en staan onder staatscontrole.

    De informatie op het net is ook niet steeds betrouwbaar. Er is dus een nood aan serieuze journalistiek. De vraag is echter wat dat inhoudt. De officiële berichtgeving was bijvoorbeeld erg beperkt. Zo viel tijdens de discussie op dat eigenlijk weinig is geweten over de concrete gebeurtenissen. Het is duidelijk dat er een gigantische black-out werd georganiseerd door de media, hoe lang de artikels ook geweest moge zijn in de kranten. Veel feiten worden herhaald, ellenlange en nietszeggende analyses verschijnen, bepaalde feiten worden overdreven belicht en andere worden verzwegen. Elk feit wordt ook anders geïnterpreteerd. De media zijn alvast niet neutraal en onafhankelijk, zoals ze vaak beweren te zijn. Te Brussel staat bijv. een groot NATO-gebouw dat zich enkel bezighoudt met mediamanipulatie. Naast politieke, zijn bovendien commerciële belangen gemoeid: bepaald nieuws verkoopt beter dan ander, wat niet automatisch betekent dat het belangrijker is.

    Dat media niet neutraal zijn, beseften de betogers in Noord-Afrika blijkbaar ook. Zo werden in Egypte pogingen ondernomen om eigen masten te installeren op de daken, toen het internet en/of Google uitvielen. Dit streven naar controle over eigen media is niet uitzonderlijk. Ook met de laatste sociale bewegingen in Europa, maar ook in de sociale bewegingen van de jaren ’60, ’70, ’80… (bijv. mei ’68) werd er steeds om gestreden.
    Gezien de discussie over ‘media’ begonnen werd en het vroeger al werd voorgesteld als onderwerp, kozen we dit thema voor de volgende Spartacus-bijeenkomst. Een goed idee was om een professor, gespecialiseerd in de berichtgeving over GGO’s, uit te nodigen om erover te spreken.

    Slot

    We kwamen niet tot alle punten die in de inleiding zijn aangehaald, maar gezien de complexiteit van het onderwerp denk ik dat we al erg ver zijn geraakt. Met de discussie is een serieuze basis gelegd voor verdere verdieping. De rol van de arbeidersklasse en de rol van de vakbonden in de beweging is bijv. belangrijk verder uit te klaren. Ik denk dat we ook deze discussie best nemen als basis voor de mediadiscussie.

    Ik wil me ten slotte nogmaals excuseren voor mijn ongepaste opmerking aan het begin van de discussie. Dat ik de discussie vervelend noemde, en dat zonder argumenten, noch enige opbouwende kritiek, kon enkel de sfeer verpesten en droeg in niets bij tot het verbeteren van de discussie. Ik geloof dat ik nogal ongeduldig was en te veel verwachtte van een prille discussie. Een discussie heeft echter tijd nodig om zich te ontplooien, breder te worden, mensen op één lijn te krijgen, om vervolgens te verdiepen.

    Yann/26 maart 2011

  3. Yann maart 26, 2011 at 2:33 pm #

    Over franse vlaggen en de Commune van Parijs

    Terechte opmerking. Heb een beetje opzoekwerk gedaan. Foto’s van Franse vlaggen tijdens de Commune heb ik niet gevonden. Wel veel rode vlaggen. Ik las wel dat de Marseillaise werd gezongen door de revolutionaire Communards, maar dat lied is historisch niet altijd geassocieerd geweest met Frans nationalisme, maar een hele tijd ook met sociale revolutie (zelfs de bolsjevieken zouden de Marseillaise hebben gezongen). Het kan dus goed zijn dat ik die tussenkomst in de bijeenkomst niet goed heb opgeschreven, of dat de deelnemer zich vergiste. Het punt van zijn betoog is volgens mij echter dat we naast de vele zwakheden in een sociale beweging ook de sterke punten moeten zien.

  4. Yann maart 26, 2011 at 2:45 pm #

    Er werd tijdens de discussie ook nog opgemerkt dat er nood is aan een meer overzichtelijke site met meer discussiemogelijkheden. Hierbij nogmaals een oproep om eens bij kennissen te horen of ze technisch verstand hebben van sites.

  5. Yann maart 30, 2011 at 8:45 am #

    Hier nog een uitgebreide tekst van de IKS die kan dienen voor verdere discussie:

    http://nl.internationalism.org/node/851

    Op de discussie zijn de ‘militaire interventies’ (mooie woorden voor oorlog) in Libië, maar kort aan bod gekomen. Ik kan we alvast vinden in het statement van de Bond van revolutionaire anarchosyndicalisten (KRAS) vertaald door de Anarcho Syndicalistische Bond:

    http://anarcho-syndicalisme.nl/wp/?p=591

  6. Inigo Montoya april 8, 2011 at 2:34 pm #

    WordPress is wellicht even beperkt als alle andere, bv blogspot. Je kan natuurlijk gratis een forum opzetten en dat geeft de optie om foto’s en video’s te posten, zelfs als dat maar enkele mensen soms doen.

    via sites zoals http://www.forumotion.com/forum-create

    voorbeelden;

    http://bullshit.forumotion.com/
    http://nerds-highiq.forumotion.net/
    of deze met een coolere look:
    http://sports.yemenforums.net/

  7. Yann april 9, 2011 at 9:28 am #

    @Inigo

    Bedankt voor de tips. Jammer dat je er niet bij kon zijn op de laatste bijeenkomst. We hadden het o.a. over onze eigen media (blog, forum, facebook…).

    Nu heb ik ontdekt dat er eigenlijk best veel mogelijkheden zijn met WordPress. Je kan er wel degelijk een volwaardig site uit bouwen, of toch goed genoeg voor onze doeleinden. Het komt erop neer te weten wat we willen en dan de technische kennis op te doen om dat te realiseren (door wat te spelen en functies uit te proberen). Er zijn bijv. al verschillende mensen die om meer overzicht vragen en om minder scrollwerk. We kunnen dat proberen op te lossen met menu’s of een soort overzichtspagina met alle voorgaande discussies.

    Laatste bijeenkomst hebben we trouwens besloten alle aanwezigen login + paswoord te geven van blog, mailbox en facebookpagina (ik zal ze je doorsturen via mail), zodat iedereen eens kan kijken hoe het werkt en eventueel uitproberen. We zijn ook overeengekomen dat we een betere taakverdeling en een centraliserend medium of communicatiemiddel. Zo vermijden we dat de discussiegroep te afhankelijk wordt van enkele personen. Ze kan beter door een bredere groep gedragen worden. Het zaaltje was bijv. niet gereserveerd! We hadden geluk, want ze was vrij, maar anders had de discussie in het café of zo moeten doorgaan.

    Wat de taakverdeling betreft heb ik een “to do” – lijstje opgesteld:

    1. Thema + inleider + datum kiezen
    2. Zaal reserveren
    3. Google-agenda invullen, zodat de datum een maand op voorhand geweten is en geïnteresseerden die avond kunnen inplannen
    4. Aankondiging plaatsen op blog én facebook: onderwerp, korte presentatie, datum, uur, plaats (minstens een week op voorhand)
    5. Eerste uitnodiging sturen naar mailingslijst (+/- 1 week op voorhand)
    6. Tweede uitnodiging sturen naar mailinglijst (+/- 1 dag op voorhand)
    7. Op tijd aanwezig zijn

    Ook: af en toe de mailbox + facebook checken op mails/berichten.

    Eventueel:
    • Flyers/posters maken en uitdelen/uithangen
    • Meerdere exemplaren afdrukken van de inleiding
    • Een coördinator of “locomotief” kiezen voor de voorbereiding van de volgende discussie (?)

    Wat het centraliserend medium betreft: mij lijkt de blog daarvoor momenteel het beste. Het is immers moeilijk te bepalen wie wel en wie niet deel uitmaakt van de ‘harde kern’ van de groep. We kunnen dus moeilijk mailtjes versturen naar een selecte groep van personen. Daarom lijkt de blog met haar openbare berichten mij beter. De ‘harde kern’ zal die dan wel in het oog houden. Of niet?

  8. Yann juni 25, 2011 at 9:05 am #

    Hier links naar teksten van de IKS over de bewegingen in Noord-Afrika & Midden-Oosten. Nog steeds een grondige basis voor verdere discussie:

    What is happening in the Middle East:
    http://en.internationalism.org/icconline/2011/03/middle-east

    Class analysis and events in the Arab world:
    http://en.internationalism.org/icconline/2011/04/middle-east-libya-egypt-class-struggle-and-civil-war

  9. Yann maart 14, 2012 at 1:30 pm #

    Interessante documentaire over de El-Ghazl fabriek in Mahalla (Egypte):
    http://www.aljazeera.com/programmes/revolutionthrougharabeyes/2012/01/201213013135991429.html

  10. Yann maart 14, 2012 at 1:47 pm #

    Er zit natuurlijk heel wat propaganda in verwerkt: de vakbondsleiders, de ex-managers en de documentairemaker zijn commentaren moeten natuurlijk kritisch onder de loep worden genomen. De schuld wordt bijvoorbeeld nogal vaak gelegd op een goed of slecht beleid van de fabriek, de staat enz. Terwijl er amper wordt gesproken van de aanhoudende crisis van het kapitalisme, noch van de grootmachten die verantwoordelijk zijn voor de regimeveranderingen.

  11. Yann maart 14, 2012 at 2:36 pm #

    Eigenlijk vind ik de hele documentaire, hoe langer hoe meer, pure propaganda. Het is een documentaire die heel nationalitsich is opgesteld. De opstand in Egypte in 2011, gaat blijkbaar enkel vanuit de ervaringen van de arbeidersklasse in Egypte, terwijl overduidelijk is dat de opstand in Tunesië een beslissende invloed heeft gehad op de ontsteking en het verdere verloop van de opstand in Egypte. Daarnaast is de docu een reclamebord voor vakbondsstrijd. Er wordt gejuigd over de stichting van een nieuwe vakbond zonder de vraag te stellen waarom net die nieuwe is opgericht. Wat met de oude vakbonden? Waarom werden zij verworpen? Deze voorbeelden kunnen eventueel aangehaald worden in de volgende discussie (over de vakbond).

  12. Yann maart 14, 2012 at 2:46 pm #

    Dit artikel van de IKS gaat over de periode in 2007 in Egypte, toen niet enkel in Malhalla (weer een toevallige of bewuste beperking van ons zicht op de sociale realiteit in Egypte door de documentairemakers), maar ook andere plekken in Egypte stakingen uitbraken.

    http://en.internationalism.org/wr/304/egypt-germs-of-mass-strike

  13. Yann april 15, 2012 at 4:34 pm #

    Meer info over arbeidersstrijd in Egypte is op de site van de Anarcho-Syndicalistische Bond te vinden (o.a. het filmpje over Mahalla is er te vinden): http://anarcho-syndicalisme.nl/wp/?p=1509

Leave a Reply