Verslag – Wetenschap & techniek

9 mrt

discussie van dinsdag 23 februari 2010, Antwerpen

De discussieavond van Spartacus stond in het teken van de vraag: “Wat is het fenomeen wetenschap?” Deze discussievraag werd oorspronkelijk gesteld samen met de vraag wat nu precies het fenomeen ‘onderwijs’ was. Na het voorlezen van de inleiding werd de laatste vraag aan het begin van de discussie geschrapt wegens het gebrek aan verbindingen met de vraag over wat wetenschap is.

Het eerste deel van de discussie tot en met de pauze stond grotendeels in het teken van de vraag wat wetenschap is, en in hoeverre de wetenschap moet worden gezien als geankerd in onze huidige kapitalistische productieorde. De antwoorden liepen, zoals een goede discussieavond betaamd, uiteen. Enerzijds waren er discussianten die in de overtuiging waren dat de wetenschap nagenoeg een schoothondje is van het kapitalisme, waar andere discussianten de wetenschap meer zagen als een louter ‘bevredigen van de eeuwige nieuwsgierigheid van de mensheid’. Tussen deze posities in waren er personages (waaronder ik) die de wetenschap zien als een proces, met een ‘neutrale’ methode en een ‘gekleurde’ gemeenschap, die niet zonder elkaar kunnen maar elkaar ergens ook tegenwerken.

Aan het einde van de eerste helft van de discussie kwamen ook andere vragen en passent bovendrijven over de sociologie als wetenschap, de vraag of bepaalde visies van bepaalde discussianten niet zozeer reëel waren dan wel idealistisch. Ik zal verder niet ingaan op deze vragen.

Na de pauze ging het gesprek ook verder over de vraag wat wetenschap precies is, maar er werd ook gediscussieerd over wat de toekomst van de technologie is in onze maatschappij. Er werd gesproken over de ‘technocratie’, een vorm van regering waarvan de exacte definitie door ons werd gecontesteerd. Een definitie stelde dat een technocratie vooral professioneel geschoolde wetenschappers het alleenrecht gaf te regeren zonder ruggespraak met de ‘algemene bevolking’. Een andere definitie legde meer de nadruk op de huidige alleenheerschappij van ‘onze’ politici, die nu ook al geen ruggespraak houden met de bevolking.

In dit deel van de discussie kwamen ook vragen over arbeidsdeling en aliënatie op de voorgrond te liggen. Ook werd er bijzonder vaak gesproken over een bepaalde groep bomen die onder invloed van waterhozen kwam, iets waar ik nog steeds niet helemaal van duidelijk heb wat het nu precies was waarover men sprak.

We besloten de discussie met naar mijn idee een aardige concensus rond het thema wetenschap, maar geen concensus rond het begrip van meritocratie noch welke visie er tegenover moest worden gesteld.

L.

10 Responses to “Verslag – Wetenschap & techniek”

  1. Yann maart 13, 2010 at 10:06 am #

    Het is waar dat we op de voorgaande discussie-avond (over duurzame ontwikkeling) geen duidelijk afspraken maakten over wat we precies zouden behandelen. Wetenschap, techniek, universiteit… zijn begrippen die erg veel maatschappelijke raakvlakken hebben. Vandaar dat we ook een inleiding voorzien om het allemaal wat structuur te geven en centrale vragen naar voren te brengen. Ik denk dat de schrijver van de inleiding daarin erg goed is in geslaagd.

    Op de avond zelf besloten we het niet over onderwijs te hebben. Dat gebeurde volgens mij niet omdat er een gebrek is aan verbindingen met wetenschap, maar omdat het te veel had geworden voor één discussie-avond. Net als de inleiding al stelde, is het volgens mij fout om thema’s als wetenschap en onderwijs al te veel te scheiden. Ik ben akkoord dat je ze wel tot op een bepaald niveau als onafhankelijk van elkaar beschouwt, kwestie van een inzicht te krijgen in hoe ze met elkaar verweven zijn. Volgens mij is het goed dat er de inleiding de verbinding tussen onderwijs en kennis/wetenschap maakte. Het opent alvast deuren voor een volgend debat.

    L., kan je misschien uitleggen wat je bedoelt met wetenschap als “een proces, met een ‘neutrale’ methode en een ‘gekleurde’ gemeenschap, die niet zonder elkaar kunnen maar elkaar ergens ook tegenwerken.” Het is behoorlijk verschillend van wat de inleiding verdedigt. Kan je je punt wat duidelijker maken?

    Ik begrijp ook niet wat je bedoelt met “een aardige concensus rond het thema wetenschap, maar geen concensus rond het begrip van meritocratie noch welke visie er tegenover moest worden gesteld.” Welke concensus was dat dan? En wat is meritocratie? Volgens het Van Dale-woordenboek is een meritocratie een “samenleving waarin de sociale status bepaald wordt door prestaties en capaciteiten.” Hebben we het daarover gehad?

    • L. maart 13, 2010 at 1:27 pm #

      Beste,

      ‘Op de avond zelf besloten we het niet over onderwijs te hebben. Dat gebeurde volgens mij niet omdat er een gebrek is aan verbindingen met wetenschap, maar omdat het te veel had geworden voor één discussie-avond. Net als de inleiding al stelde, is het volgens mij fout om thema’s als wetenschap en onderwijs al te veel te scheiden.’

      Mensen hebben de psychologische neiging om informatie die betrekking heeft op zichzelf beter te onthouden dan informatie die betrekking heeft op anderen. Ik zal niet stellen dat deze discrepantie een fout van mij is, of een fout van jouw kant. Ik weet wel dat dit voor mij de reden was om die discussie uit te stellen en er mee akkoord te gaan enkel te spreken over wetenschap. Dat mijn mening niet naar voren gekomen is die avond kan, maar ik zou het ten zeerste betwijfelen gezien ik mijn eigen karakter enigszins ken. Echter dat er meerdere redenen waren om die discussie uit te stellen tot nader orde is naar mijn idee evident, en als ik daarbij een mening heb vergeten of er eentje teveel heb uitvergroot naar uw idee bied ik daarvoor bij deze mijn welgemeende excuses aan.

      ‘L., kan je misschien uitleggen wat je bedoelt met wetenschap als “een proces, met een ‘neutrale’ methode en een ‘gekleurde’ gemeenschap, die niet zonder elkaar kunnen maar elkaar ergens ook tegenwerken.” Het is behoorlijk verschillend van wat de inleiding verdedigt. Kan je je punt wat duidelijker maken?’

      Dat kan ik. Hoewel elke wetenschappelijke onderzoeksmethode een sociaal aanvaard construct is om gegevens te verzamelen kunnen de ruwe gegevens op basis van de juiste uitvoering van die methode niet worden betwijfeld. Men zou het kunnen zien als een machine waarin men iets invoert en waar iets uitkomt. De uitvoering van de methode en de gegevens die er uit voortkomen zijn in deze schijn neutraal. Men kan de uitkomsten vuil, vervelend en storend vinden, maar er is geen twijfel over mogelijk dat de uitkomsten er zijn op basis van die methode. (1)

      Dat neemt niet weg dat de methode natuurlijk ook niet los staat. In meerdere aspecten niet, omdat de wetenschappelijke gemeenschap op basis van eigen of andermans waarden voorkeuren heeft voor:
      1. Een bepaald probleem als onderzoeksobject. Een voorbeeld uit de sociale wetenschappen is het diepte-interview. Men stapt op de mensen van Hoboken af om hen te bevragen over hun visie op de Islam, o.i.d. Het feit dat die vragen zullen worden gesteld is niet neutraal. De gemeenschap van sociale wetenschappers is geïnteresseerd in de bevolking van Hoboken om bepaalde redenen die misschien maatschappelijk zijn veroorzaakt. Bijv. het VB haalde bij een eerdere verkiezing een monsterlijke verkiezingsoverwinning in Hoboken.
      2. Een bepaalde methode om dit onderzoeksobject te onderzoeken.
      3. Een wijze van analyseren van de ruwe data.
      4. Een bepaalde vorm van rapportering om dit onderzoek te rapporteren.(2)

      Deze invloed is soms covert en soms openlijk zichtbaar. Marxistische sociologen maken er meestal geen geheim van dat zij liever de staat zouden afbreken. Een scheikundige die geïnteresseerd is in een bepaalde chemische stof kan gestuurd zijn door een beurs van een groot bedrijf dat hiermee denkt een nieuwe grote winstgegevende investering te gaan ontginnen. Beiden zijn beïnvloed door eigen of andermans waarden. Dat neemt niet weg dat de marxist gebruik zal maken van objectieve gegevens die hij vindt op basis van bijv. enquêtes toekomen en de scheikundige gebruik zal maken van eenderwelke methode die hem objectieve gegevens kan opleveren over de werking van een bepaalde stof.

      Men kan dus niet zeggen dat gegevens die de Marxist over een bepaald fenomeen heeft verzameld ‘onjuist’ zijn. Immers ze zijn een empirische waarneming, op basis van de juiste uitvoering van een bepaalde methode. Ze zijn in zekere zin neutraal (1, nogmaals). Dat neemt niet weg dat de verzameling van de data niet neutraal is, omdat zij in de handen is van wetenschappers met waarden.
      Ik vind het belangrijk om dit punt te maken omdat het feit dat we kunnen vaststellen dat bijv. het feit dat leengedrag verandert door een aanpassing van de interest neutraal is, maar de manier waarop er wordt geschermd met dit gegeven niet. Dit opent een perspectief voor iedereen die iets wil bereiken. Er zijn objectieve gegevens waarmee kan schermen in een debat. Feiten kunnen gedeeltelijk voor zichzelf spreken.

      Hiermee probeer ik mij af te zetten van het idee dat sommige op het vorige debat hadden die de wetenschap wilde definiëren als een ‘op basis van louter nieuwsgierigheid op zoek gaan naar bepaalde feiten’. Dat lijkt me de neutraliteit iets te ver doortrekken. Anderzijds wil ik mij ook verzetten tegen zij die het te bont maken en stellen dat de wetenschap nooit iets kan vaststellen omdat zij altijd gestuurd wordt. Ik verzet me hier naar ik meen ook een beetje tegen jou, hoewel ik me uw positie niet helemaal meer voor me kan halen.

      Ik hoop hiermee mijn punt iets meer te hebben geïllustreerd.

      Om nu nog terug te komen op je laatste ‘vraag’ zou ik nog zeggen dat ik een tikfout heb gemaakt. Het is natuurlijk ‘technocratie’. Ik zou meer tijd moeten besteden aan het maken van een samenvatting dan er op te moeten repliceren in een latere omstandigheid. Maar goed, men leert met trage schreden.

      L.

      (1) Dat gegevens in zekere zin neutraal zijn betekent niet dat ze niet vertekend zijn. Vertekening ontstaat op basis van de onzekerheid die voortkomt uit de vaststelling van empirische gegevens (bijv. steekproef versus populatie, maar ook het feit dat wij niet ‘die dinge an sich’ kunnen vaststellen). Voor zover ik weet zijn alle gegevens in de sociale wetenschap altijd een beetje vertekend, en ik vermoed op basis van een anker- en correctieheuristiek in de natuurwetenschappen hoewel minder ook.

      (2) Deze lijst is naar mijn vermoeden geenszins exhaustief. Ik nodig iedereen uit om nog meer na te denken over deze zaken. Mij ontbreekt de tijd.

  2. Yann maart 13, 2010 at 6:39 pm #

    Dag L.,

    Bedankt voor je antwoord. Ik zal er zo snel mogelijk op reageren.

    Ik ben bezig met standpunten en argumenten van tijdens de bijeenkomst in een tekst te gieten. Sowieso is dat doorspekt met eigen ideeën (die ik vaak overneem van anderen, ik ben geen genie). Ik besef best dat ik sommige tussenkomsten nogal ruw zal schetsen, maar ik wil vooral orde in de chaos brengen. En zoals we al zeiden op de meeting: er zijn verschillende mensen die er om praktische redenen moeilijk bij kunnen zijn, omdat ze ver wonen (Nederland, Duitsland, Gent, Oostende). Tot nu toe reageerden vooral die mensen op de blog. Het zou goed zijn als we de argumenten van tijdens de meetings zo veel mogelijk met hen delen. Bovendien gaven zij al interessante kritieken op inleidingen en verslagen. Volgens mij krijgen hun bijdrages een grotere waarde door erop te antwoorden. Het kan discussies breder en rijker maken, zeker als ze over nationale grenzen worden gevoerd.

  3. YP maart 13, 2010 at 8:25 pm #

    Een langer antwoord volgt morgen.
    Even gewoon zeggen dat die bomen, mangrovebomen zijn. Mangrove die als verdedigingsdijk van de natuur diende tegen tsunamis en overstromingen werden gekapt, voor allerlei redenen. Waarna er een tsnunami kwam en alles wegspoelde met 250 000 doden als gevolg.
    Hoewel de wetenschap en kennis er was van het nut van die mangrove en dat een tsnunami vernietigende gevolgen zou hebben.
    Die mangrove fungeert ook als kraamkliniek voor miljarden vissen, dus mangrove weg= visbestand weg= honger= migratie naar steden= krottenwijk= miserie.
    Het punt dat toen werd gemaakt is dat het economisch systeem enkel op de korte termijn denkt, zelfs dat op langere termijn economisch schadelijk is.
    Vast staat dat vissen en mangrove vaak naar boven kwamen in de discussie.

  4. Yann maart 16, 2010 at 6:19 pm #

    Ik begrijp je toch niet helemaal, L. Aan de ene kant verdedig je dat er een ‘neutrale’ methode is en een ‘gekleurde’ gemeenschap en aan de andere kant geef je duidelijk weer dat een methode niet neutraal kan zijn. Nogal tegenstrijdig.

    Ik ben het met je eens dat je feiten niet kan ontkennen: er is een objectieve werkelijkheid, maar wij als mensen kunnen die enkel kennen of begrijpen op een ‘gekleurde’ of subjectieve wijze. Er is inderdaad iets als ‘juiste’ of ‘objectieve’ kennis: je moet maar één keer giftige paddenstoelen eten om te weten dat onze kennis juist was. Daarin ligt ook de kracht van de empirische methode: de praktijk is de uiteindelijke sleutel tot onze theoretische problemen. Als de realiteit niet overeenkomt met je idee, moet je dat idee verwerpen of aanpassen. Ik denk dat dit wel overeenstemt met wat jij zegt.

    Ik zeg dus niet dat feiten betwistbaar zijn (een thermometer liegt niet). Een marxist kan inderdaad gegevens verzamelen uit allerlei studies die weinig met marxisme te maken hebben. De feiten krijgen echter pas een werkelijke betekenis wanneer je ze interpreteert (30°C ‘op zich’ betekent niets, maar een omgevingstemperatuur van 30°C is warm en een lichaamstemperatuur van 30°C is koud). Die interpretatie gebeurt volgens een bepaalde methode (we meten temperatuur in °C met een passende thermometer). Maar als de interpretatie beter overeenstemt met de realiteit, dan is ze juister dan een andere.

    Het wordt nog ‘gekker’ als je beseft dat we de feiten zelf beschrijven met woorden, subjectieve dragers van informatie. Je zou op de duur gaan twijfelen of we eigenlijk iets van de werkelijkheid kunnen snappen en er een invloed op kunnen uitoefenen. De realiteit laat ons gelukkig zien dat de fysica niet uit de lucht gegrepen is: voorwerpen op aarde vallen wel degelijk naar beneden en we kunnen waterkracht gebruiken om elektriciteit op te wekken. Ik ben het dus met je eens dat wetenschap wel dingen kan vastleggen, zelfs al wordt ze gestuurd door belangengroepen.

    “Objectieve kennis” is volgens mij uiteindelijk een interpretatie van de werkelijkheid, m.a.w. een subjectiviteit, die in een bepaalde sociale/maatschappelijke context als waarheid wordt beschouwd en waarover een consensus heerst. Tot op het punt dat die “waarheid” in vraag wordt gesteld en als subjectief wordt (h)erkend. Dit gebeurt wanneer er een andere, nieuwe “waarheid” wordt voorgesteld die de voormalige bekritiseert en een betere verklaring kan geven voor de werkelijkheid. Zo legde Darwin het proces bloot dat de evolutie van het leven verklaart, waardoor we nu biologische evolutie door natuurlijke selectie als objectieve kennis aanzien. Het is aan de wetenschap om telkens weer oude en nieuwe verklaringen in vraag te stellen en een zo juist mogelijke verklaring te vinden binnen de gegeven omstandigheden.

    Ik weet niet of ik hiermee op één lijn zit met jou, maar ik vermoed van wel.

  5. Yann maart 16, 2010 at 6:27 pm #

    Hieronder dan de tekst waarover ik eerder al sprak. Op de discussie werden er nog meer dingen gezegd, bijv. over technocratie, maar ik denk dat dit al lang genoeg is.

    Wetenschap en maatschappij

    Wat is wetenschap? Wat zijn haar kenmerken? Hier kwamen verschillende ideeën aan bod. Wetenschap heeft alvast te maken met het zoeken en vinden van kennis en inzichten over de werkelijkheid. De wetenschap is dan ook een instrument met een bepaalde methode én een doel. Om die reden kan wetenschap niet objectief zijn en is wetenschap waardegebonden. Zo kan je wetenschap gebruiken voor militaire doeleinden of geneeskunde. Dat wil niet zeggen dat er geen objectieve kennis bestaat. Je hoeft maar één keer giftige paddenstoelen te eten om dat te begrijpen. De wetenschap is een manier om tot objectieve kennis te komen, maar is zelf niet neutraal. Wetenschap is verankerd in de maatschappij en aangezien vandaag het kapitalisme domineert, is de wetenschap dan ook aan de drijfveren van het kapitalisme onderworpen.

    Iemand benadrukte dat wetenschap niet altijd gaat om een directe bevrediging van noden. Het Engels gezegde “necessity is the mother of invention” klopt niet altijd: het gaat ook om verwondering en nieuwsgierigheid. Ik ben het daar wel mee eens, zolang je het over persoonlijke motivaties hebt. Misschien zullen we in een toekomstige maatschappij wetenschap kunnen bedrijven om onze menselijke nieuwsgierigheid te stillen, maar deze kapitalistische maatschappij laat geen ruimte voor verwondering en vrij onderzoek. Zoals iemand tijdens de discussie al stelde: wetenschappelijk onderzoek kost enorm veel geld en bedrijven, staten en andere belangengroepen financieren enkel het onderzoek dat nuttig is voor hen. Nogmaals een bewijs dat wetenschap geen neutraal instrument is.

    Iemand maakte duidelijk dat niet enkel de doelen van de wetenschap gebonden zijn aan maatschappelijke krachten, maar ook de wetenschappelijke methode. De meest algemene visie op de methodenleer (methodologie) is tegenwoordig die van de bekende wetenschapsfilosoof Karl Popper. Hij stelde dat een wetenschappelijke theorie aan verschillende criteria moet voldoen. Volgens iemand anders verdedigde Popper in feite het positivisme, terwijl er ook hermeneutiek is. Ik interpreteer dit als: wetenschap gaat niet enkel om informatie vergaren, maar ook om interpreteren. Daar ben ik het volledig mee eens.

    Zelfs de wetenschappelijke methode en de ideeën over die methode, zijn dus producten van een historische, maatschappelijke ontwikkeling m.a.w. het (wetenschappelijk) denken is gekoppeld met de maatschappij en vloeit er grotendeels uit voort. Dat merk je ook aan begrippen die in de wetenschap worden gebruikt. Je spreekt van ‘overerving’ van genetische kenmerken en niet van ‘doorgave’ of ‘transmissie’. Een begrip dat te maken heeft met eigendomsrechten werd hier overgedragen naar de biologie. Andersom kan ook: het woord ‘parasiet’ komt van de biologie en werd gebruikt door vroege socialisten als Saint-Simon en Fourrier om de kapitalist, die leeft van een ander zijn werk, te veroordelen (uit: Darwinisme et société, Patrick Tort et al. http://www.amazon.ca/Darwinisme-soci%C3%A9t%C3%A9-Patrick-Tort/dp/2130447740).

    Andere voorbeelden van de koppeling denken-maatschappij worden gegeven in de tekst “geschiedenis van de natuurwetenschap: wetenschap en ambacht” (samenvatting van Stafleu zijn boek, zie aankondiging op blog met bijbehorende verwijzingen). Zo is het middeleeuws denken doordrongen van hiërarchische visies, doordat de feodale maatschappij erg hiërarchisch was georganiseerd (leenheren met daaronder leenmannen, die op hun beurt leenheer zijn enz. tot aan de lijfeigenen). Thomas Van Aquino (13de eeuw) bijv. zag de wereld van levende organismen als een ladder met op de laagste treden de simpelste organismen en op de hoogste de meest complexe. Het is weliswaar een idee van Aristoteles, maar het werd veel verder doorgetrokken. (uit: Gene avatars, Gouyon et al., te vinden op internet).

    Wetenschap en techniek

    Ook techniek is erg gebonden aan de maatschappij. Wetenschap en techniek zijn dan weer met elkaar verbonden. Zo gaat de technische vooruitgang vaak samen met die in de wetenschap. Denken we maar aan de uitvinding van de microscoop door Antonie Van Leeuwenhoek (17de eeuw) en de gevolgen die dat had voor de cel- en microbiologie, de geneeskunde…

    Of de relatie tussen wetenschap en techniek wordt gelegd, en hoe die relatie wordt gezien, is afhankelijk van de heersende ideeën over wetenschap/techniek binnen een maatschappij. Zo waren de Griekse filosofen erg gericht op het vinden van kennis door logisch denken en niet op een proefondervindelijke wijze (buiten Archimedes, zie ‘wetenschap en ambacht’). Niet verwonderlijk als je weet dat men in de Griekse maatschappij neerkeek op lichamelijke arbeid (uit: ‘wetenschap en ambacht’). Het is pas later dat het belang van experimenten werd ingezien en de empirische methoden zich ontwikkelden. Opnieuw staat dit niet los van maatschappelijke ontwikkelingen. De opkomst van de moderne wetenschappen is sterk verbonden met de opkomst van het kapitalisme. Nieuwe technieken ontwikkelen zich snel onder het kapitalisme, omdat de laatste er nood aan heeft: om steeds meer winst te maken, moet steeds sneller en steeds meer worden geproduceerd, en dat vraagt om steeds efficiëntere technologie.

    Vervreemding

    Waarom toch lijkt elke stap vooruit in wetenschap en technologie uit te draaien op een mislukking? Er werden enkele voorbeelden aangehaald op de meeting. DDT leek in de jaren ’40 en ’50 het ideale insecticide (de ontdekking ervan was goed voor een Nobelprijs in 1948). Vandaag is het een symbool voor de vergiftiging van de bodem. Ongeveer hetzelfde geldt voor kernenergie: een stap vooruit t.o.v. kolencentrales vanwege de grotere energieproductie, maar ook een stap achteruit door de schadelijke afvalstoffen.

    Hoe komt het dat elke vooruitgang uiteindelijk meer problemen lijkt te creëren dan op te lossen? Verschillende aanwezigen waren het erover eens dat dit een gevolg is van kortetermijndenken. De oorzaken van dit denken werden bediscussieerd. Is het de neo-klassieke economie die verantwoordelijk is? Is het het kapitalisme als systeem? De verantwoordelijke leek in ieder geval niet de wetenschap/techniek zelf. Volgens mij is dat laatste al erg belangrijk, want het betekent dat machines stukslaan en alle bestaande kennis opgeven, geen oplossingen biedt op milieuproblemen, uitbuiting en alle andere ellende. Het gaat ook in tegen wat (anarcho-)primitivisten verdedigen. Iemand vertelde me dat Murray Bookchin (zelf een anarchist) in zijn boek ‘The ecology of freedom’ een goede kritiek maakt over het primitivisme.

    Wetenschap en technieken op zich zijn dus niet schadelijk. Zoals de inleiding al stelde: het is waarvoor en hoe ze worden gebruikt dat de schade brengt. Zo is genetische manipulatie volgens mij geen gevaar op zich. Het kan ons inzichten geven in de biologische systemen met alle gevolgen van dien voor de geneeskunde, misschien ook de landbouw… Binnen de context van het kapitalisme wordt genetische manipulatie echter een gevaar. Het uiteindelijke doel van de manipulatie is dan grotere opbrengsten te bekomen om zo veel mogelijk winst te maken, en dit ten koste van mens en natuur.

    Dat de wetenschap/techniek ontsnapt aan de menselijke controle heeft volgens mij alles te maken met de menselijke vervreemding, iets wat Marx beschreef in verschillende werken (Marxist Internet Archive: http://www.marxists.org/subject/alienation/index.htm). Vervreemding houdt ondermeer in dat de producten van menselijke arbeid zich tegen hun eigen makers keren. Op de discussie merkte iemand terecht op dat vervreemding een invloed heeft op de menselijke psychologie. Wat er zich in onze hoofden afspeelt is niet los te koppelen van de concrete realiteit. Ik vond een artikel van de IKS erg verhelderend (http://en.internationalism.org/ir/070_commy_03). Het vat goed samen wat vervreemding allemaal inhoudt. Wat nu de precieze oorzaak van vervreemding is, werd niet echt behandeld tijdens de discussie. Ik denk dat de vervreemding onlosmakelijk verbonden is met de klassenmaatschappijen en dat we ons er dan ook enkel van kunnen ontdoen door de klassenmaatschappij te vernietigen. Ik was niet de enige deelnemer die dat dacht. Iemand stelde dat de vervreemding een vertrekpunt kan zijn voor een sociale revolutie, om terug controle te krijgen over onze eigen levens.

  6. Yann december 3, 2011 at 12:03 pm #

    Chris Knight over taal, wetenschap, religie en marxisme:

    http://video.google.com/videoplay?docid=-692109983114796169

  7. Yann december 3, 2011 at 12:06 pm #

    En hier zijn site: http://www.chrisknight.co.uk/

Trackbacks and Pingbacks

  1. De redevanuit ‘indigenistisch’ oogpunt « ‘blog van Brambonius’ - juli 28, 2010

    […] om te conformeren aan de Amerikaanse politieke correctheid.) Misschien iets voor kameraad Y en zijn project spartacus? Maar het was niet het marxisme waarom ik dit stuk vertaald heb, maar vanwege de niet-westerse en […]

  2. Kernenergie « Discussiegroep Spartacus - mei 16, 2011

    […] Spartacusdiscussie over wetenschap en techniek: inleiding + verslag […]

Leave a Reply